Smeerwortel ‘Wisley Blue’ – Symphytum grandiflorum

Wat is smeerwortel ‘Wisley Blue’?

Smeerwortel ‘Wisley Blue’ kopen, direct van de kwekerij: Symphytum grandiflorum ‘Wisley Blue’ is een robuuste, wintergroene vaste plant uit de ruwbladigenfamilie (Boraginaceae) met sierlijke blauw-witte bloemen die al vanaf april verschijnen. De plant is vernoemd naar de befaamde RHS Wisley Gardens in Surrey, Engeland, één van de meest bezochte en meest gerespecteerde botanische tuinen van Groot-Brittannië. Dat een cultivar de naam van Wisley draagt, is een keurmerk op zich: alleen planten die de strenge selectieprocedures van de RHS doorstaan worden door de tuinen aanbevolen of naar hen vernoemd.

Smeerwortel ‘Wisley Blue’ wordt 30 tot 35 centimeter hoog en vormt nette, compacte pollen met lichtgroene, gerimpelde en ruw behaarde bladeren. De bloemen zijn roomwit tot wit met een roze tot bleekblauwe kroon en ontluiken prachtig uit rode knoppen. Naarmate de bloemen verder opengaan, vervagen ze geleidelijk naar een zachter lichtblauw. Dit kleurverloop van rood naar blauw maakt de plant bijzonder sierlijk tijdens de bloei. Nadat de bloemen zijn uitgebloeid, kan de plant bij terugknippen een tweede bloeironde produceren.

Een van de grootste voordelen van smeerwortel ‘Wisley Blue’ ten opzichte van andere smeerwortelsoorten is de beheersbare groei. Waar soorten als de gewone smeerwortel (Symphytum officinale) en de blauwe smeerwortel (Symphytum azureum) flink kunnen woekeren via wortelstokken, groeit ‘Wisley Blue’ netjes en ordelijk uit zonder agressief te worden. Dit maakt hem bij uitstek geschikt voor tuiniers die de voordelen van smeerwortel willen zonder de nadelen van een woekerende plant. Ecologisch geteeld en onbespoten, direct van de kwekerij 🌿

De naam: Symphytum grandiflorum ‘Wisley Blue’ en al zijn benamingen

De wetenschappelijke naam Symphytum grandiflorum DC. werd voor het eerst gepubliceerd door de Zwitserse botanicus Alphonse Pyramus de Candolle in 1846. De geslachtsnaam Symphytum is afgeleid van de Griekse woorden symphis (samengroeien) en phyton (plant). Dit verwijst naar het historische gebruik van smeerwortelsoorten bij het helen van wonden en breuken waarbij weefsels letterlijk werden “samengesmeerd.” De soortnaam grandiflorum is Latijn voor “grootbloemig” en verwijst naar de relatief grote bloemen van deze soort binnen het geslacht Symphytum.

De cultivarnaam ‘Wisley Blue’ verwijst naar de RHS Wisley Gardens in Surrey, Engeland. De RHS staat voor de Royal Horticultural Society, de Britse koninklijke tuinbouwvereniging die in 1804 werd opgericht. De Wisley Gardens zijn de vlaggenschiptuin van de RHS en werden in 1903 door de filantroop Sir Thomas Hanbury aan de RHS geschonken. Vandaag de dag is de tuin uitgegroeid tot 240 hectare met meer dan een miljoen bezoekers per jaar. Het is na Kew Gardens de meest bezochte betaalde tuin van Groot-Brittannië. Een plant die de naam Wisley draagt, is vernoemd naar of geselecteerd door deze tuin. De toevoeging “Blue” verwijst naar de blauwe bloemkleur van deze cultivar.

In Nederland en België: smeerwortel ‘Wisley Blue’, kruipende smeerwortel. In het Engels: Wisley Blue comfrey, creeping comfrey, running comfrey. In het Duits: Großblütiger Beinwell ‘Wisley Blue’. In het Frans: consoude à grandes fleurs ‘Wisley Blue’. In het Spaans: consuelda de grandes flores. In het Italiaans: consolida maggiore. In het Zweeds: storbladig vallört. In het Russisch: окопник крупноцветковый (okopnik krupnotsvetkoviy).

Officiële documentatie

Symphytum grandiflorum DC. is als geaccepteerde soort opgenomen in Plants of the World Online (POWO/Kew), de International Plant Names Index (IPNI), het World Flora Online (WFO) en de GBIF-database. Het inheemse verspreidingsgebied is de Kaukasus. De eerste formele wetenschappelijke beschrijving door Alphonse Pyramus de Candolle dateert uit 1846. De cultivar ‘Wisley Blue’ is een geselecteerde tuincultivaar die door zijn beheersbare groei en sierlijke blauwe bloemkleur bijzonder gewaardeerd wordt in de Europese tuinbouw.

Herkomst en verspreiding

Symphytum grandiflorum is inheems in de Kaukasus, het bergachtige gebied tussen de Zwarte Zee en de Kaspische Zee dat zich uitstrekt over het huidige Georgië, Armenië en Azerbeidzjan. In zijn natuurlijke habitat groeit de plant in vochtige bergbossen en op beschaduwde berghellingen in de gematigde bergstreken van de Kaukasus. Via de Europese tuinhandel is de plant in de 19e en 20e eeuw als tuinplant in Europa geïntroduceerd.

In Nederland en Europa is Symphytum grandiflorum niet inheems maar een ingeburgerde tuinplant die in gunstige omstandigheden kan verwilderen. De cultivar ‘Wisley Blue’ is een geselecteerde tuinvariant die in Europa breed verkrijgbaar is als siervaste plant voor schaduwrijke plekken. De plant gedijt uitstekend in het Nederlandse klimaat en is in de meeste tuinen goed te kweken.

Geschiedenis

De medicinale en culturele geschiedenis van smeerwortel ‘Wisley Blue’ is nauw verbonden met de geschiedenis van het geslacht Symphytum als geheel, dat al meer dan tweeduizend jaar in Europa als medicinaal kruid wordt gebruikt. De Griekse arts Dioscorides beschreef in de eerste eeuw na Christus al hoe smeerwortel werd gebruikt bij het helen van wonden en breuken. De Engelse naam “comfrey” is afgeleid van het Latijnse “conferva” of “confirma,” wat “samenbrengen” of “herstellen” betekent, een directe verwijzing naar het gebruik bij genezing.

De soort Symphytum grandiflorum werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven in 1846 door de Zwitserse botanicus Alphonse Pyramus de Candolle in zijn monumentale werk Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis. De soort werd in de tweede helft van de 19e eeuw als tuinplant in Europa geïntroduceerd vanuit de Kaukasus, waar de plant al eeuwenlang bekend was in de volksgeneeskunde van de bergvolkeren.

De cultivar ‘Wisley Blue’ werd geselecteerd en geïntroduceerd via de RHS Wisley Gardens in Surrey, Engeland. De Wisley Gardens zijn opgericht in 1878 door de Victoriaanse zakenman en tuinier George Ferguson Wilson, die op een zestig hectare grote boerderij een experimentele tuin aanlegde. Na zijn dood in 1902 kocht de filantroop Sir Thomas Hanbury het terrein en schonk het in 1903 aan de Royal Horticultural Society. De RHS liet de tuin uitgroeien tot een van de meest gerespecteerde botanische tuinen ter wereld. Een bijzonder historisch weetje: in de Wisley Gardens wordt jaarlijks de befaamde Award of Garden Merit uitgereikt aan planten die bijzondere kwaliteiten hebben aangetoond. Dit is de meest prestigieuze plantenaanbeveling in de Britse tuinbouw. De eerste Award of Garden Merit werd in 1922 uitgereikt, aan de plant Hamamelis mollis.

Inhoudsstoffen

De volgende informatie geldt voor het geslacht Symphytum als geheel en daarmee ook voor Symphytum grandiflorum ‘Wisley Blue’. De belangrijkste werkzame stof in smeerwortelsoorten is allantoïne, een stof die de celdeling stimuleert en daarmee wondgenezing bevordert. Allantoïne is ook aanwezig in Symphytum grandiflorum en is verantwoordelijk voor de wondhelende eigenschappen waarvoor het geslacht al eeuwenlang bekend staat. Naast allantoïne bevatten smeerwortelsoorten rozemarijnzuur, chlorogeenzuur, looistoffen, slijmstoffen, polysacchariden en flavonoïden.

Smeerwortelsoorten bevatten ook pyrrolizidine alkaloïden (PA’s), stoffen die bij inwendig gebruik schadelijk kunnen zijn voor de lever. Dit geldt ook voor Symphytum grandiflorum ‘Wisley Blue’. Inwendig gebruik van smeerwortel in welke vorm dan ook wordt om die reden sterk afgeraden.

Een uitgebreid overzichtsartikel in Molecules (2019) geeft een volledig overzicht van de chemische samenstelling, voedingstoepassingen en farmacologische eigenschappen van het geslacht Symphytum, inclusief Symphytum grandiflorum.

Culinaire toepassingen

Vanwege de aanwezigheid van pyrrolizidine alkaloïden in alle delen van de plant wordt culinair gebruik van smeerwortel ‘Wisley Blue’ sterk afgeraden. Dit geldt voor alle soorten uit het geslacht Symphytum. De afgevallen bladeren zijn echter uitstekend te gebruiken als compostactivator en als mulchmateriaal rond andere planten. Door de hoge concentratie stikstof, kalium en fosfor in de bladeren versnellen ze de compostering en verrijken ze de bodem.

Van oudsher gebruik

De volgende informatie geldt voor het geslacht Symphytum als geheel en daarmee ook voor Symphytum grandiflorum ‘Wisley Blue’. Smeerwortel heeft een goed gedocumenteerde volksmedische geschiedenis van meer dan tweeduizend jaar in Europa en Azië. Van oudsher werd de plant uitwendig gebruikt bij wonden, kneuzing, verstuikingen, gewrichtspijn en botbreuken. De actieve stof allantoïne bevordert de celdeling en daarmee de wondgenezing. Dit uitwendige gebruik is wetenschappelijk goed gedocumenteerd en commercieel verwerkt in smeerwortelzalf die bij drogisten en apotheken verkrijgbaar is.

In de Kaukasus, het inheemse gebied van Symphytum grandiflorum, werd de plant al eeuwenlang door de lokale bergvolkeren gebruikt bij fracturen en wonden. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel en ritueel gebruik

De spirituele traditie hieronder geldt voor het geslacht Symphytum als geheel en daarmee ook voor smeerwortel ‘Wisley Blue’. In de middeleeuwse plantenmagie stond smeerwortel bekend als een kruid van heling, bescherming en veiligheid op reis. Reizigers droegen smeerwortelwortel bij zich als beschermend amulet. De naam van het geslacht Symphytum, afgeleid van symphis (samengroeien) en phyton (plant), gaf de plant ook een spirituele betekenis van verbinding en herstel.

In de moderne kruidenmagie wordt smeerwortel gebruikt bij rituelen voor genezing en bescherming. De blauwe bloemen van smeerwortel ‘Wisley Blue’ worden in spirituele tradities verbonden met rust, heelheid en innerlijke kracht. Voor specifiek ritueel of spiritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

Smeerwortel ‘Wisley Blue’ is een bijzonder waardevolle plant voor bijen en hommels. De klokvormige, buisvormige bloemen zijn bij uitstek toegankelijk voor langtongige hommels die de nectar vanuit de diepere bloembuis kunnen bereiken. De plant bloeit vroeg in het seizoen, al vanaf april, wat hem tot een van de eerste rijke nectarbronnen van het jaar maakt voor bestuivers die net actief worden na de winter. Dit vroege aanbod van nectar is ecologisch bijzonder waardevol omdat er in april nog weinig andere bloeiende planten zijn.

Het dichte, wintergroene bladtapijt van smeerwortel ‘Wisley Blue’ houdt de bodem koel en vochtig, wat gunstig is voor het bodemleven. De afgevallen bladeren zijn rijk aan stikstof, kalium en fosfor en werken als een uitstekende compostactivator. Op plekken waar de plant zich uitbreidt, bedekt hij de bodem en vermindert hij de onkruidgroei door de concurrentie om licht en ruimte.

Verzorgingstips

Standplaats
Smeerwortel ‘Wisley Blue’ groeit het best op een halfschaduwrijke tot schaduwrijke standplaats. De plant verdraagt ook volle zon mits de bodem vochtig blijft, maar het blad kan bij felle middagzon verbranden. Onder bomen en in lichte bosschages gedijt de plant uitstekend. Dit is zijn meest natuurlijke groeiomgeving.

Bodem
Een koele, voedselrijke, vochtige en goed doorlatende bodem heeft de voorkeur. De plant verdraagt geen langdurige droogte maar is eenmaal goed aangeslagen redelijk droogtetolerant. Op arme, droge grond bloeit de plant minder en groeit hij trager. Een humusrijke bodem met goede vochthouding is ideaal.

Water
Geef regelmatig water, met name tijdens droge periodes in de zomer. Smeerwortel ‘Wisley Blue’ houdt van een consistent vochtige bodem maar verdraagt geen wateroverlast. Mulchen rond de plant helpt de bodemvochtigheid langer vast te houden.

Handschoenen
Draag altijd handschoenen bij het werken met smeerwortel ‘Wisley Blue’. De stijve haren op blad en stengels kunnen huidirritatie veroorzaken, met name bij gevoelige huid. Was uw handen goed na contact met de plant.

Wintergroen
Smeerwortel ‘Wisley Blue’ is wintergroen bij zachte tot matig strenge winters. Bij extreem strenge vorst kan het blad tijdelijk afvallen maar de plant loopt in het vroege voorjaar betrouwbaar opnieuw uit vanuit de wortelstok. De plant is winterhard tot circa -25°C.

Beheersbare groei
In tegenstelling tot andere smeerwortelsoorten groeit ‘Wisley Blue’ netjes en ordelijk uit zonder agressief te woekeren. Op plekken die de plant bevallen kan hij zich langzaam uitbreiden maar dit gaat veel langzamer en beheersbaarder dan bij de gewone smeerwortel of de blauwe smeerwortel. Toch is het verstandig om de groei te controleren als u de plant niet te veel wilt laten uitbreiden.

Kweektips

Snoeien
Snoei de plant in het vroege voorjaar door dode stengels en bladeren weg te knippen. Snoei na de eerste bloei terug voor een mogelijke tweede bloeironde. Een stevige najaarsknip stimuleert fris nieuw blad in het vroege voorjaar.

Herhaalbloei
Smeerwortel ‘Wisley Blue’ kan na terugknippen na de eerste bloei een tweede bloeironde produceren. Dit is een bijzondere eigenschap die andere smeerwortelsoorten niet altijd hebben. Knip de uitgebloeide stengels terug tot vlak boven het blad voor de beste kans op herhaalbloei.

Als composthulp
De bladeren van smeerwortel ‘Wisley Blue’ zijn uitstekend te gebruiken als mulchmateriaal en compostactivator. Door de hoge concentratie stikstof, kalium en fosfor in de bladeren versnellen ze de compostering en verrijken ze de bodem.

Plantafstand
Plant smeerwortel ‘Wisley Blue’ op een onderlinge afstand van circa 33 centimeter, wat neerkomt op 7 tot 9 planten per vierkante meter voor een mooi, dicht resultaat.

Samenplanten

Smeerwortel ‘Wisley Blue’ combineert prachtig met andere schaduwtolerante vaste planten en vroegbloeiende kruiden die dezelfde halfschaduwrijke, vochtige standplaats verkiezen. De blauw-witte bloemen vormen een mooi kleurcontrast met de gele bloemen van knikkend nagelkruid (Geum rivale) en de witte bloemen van look-zonder-look (Alliaria petiolata).

Smeerwortel ‘Wisley Blue’ past uitstekend als onderbeplanting onder solitaire bomen en grote struiken, in de schaduwborder of langs de rand van een vijver. Door zijn beheersbare groei is hij ook geschikt voor kleinere tuinen waar andere smeerwortelsoorten te dominant zouden worden. Combineer hem niet met kleine, kwetsbare planten die hij door zijn uitbreiding via wortelstokken kan verdringen.