Appelmunt – Mentha suaveolens Ehrh.

Wat is appelmunt?

Appelmunt kopen, direct van de kwekerij: met Mentha suaveolens Ehrh. haalt u één van de meest bijzondere en onderscheidende muntsoorten in huis.

Appelmunt is een robuuste, overblijvende vaste plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). De plant wordt 40 tot 100 centimeter hoog en vormt dichte klonale kolonies via kruipende ondergrondse worteluitlopers. De grote, brede, ovale tot rondachtige bladeren van 3 tot 4,5 centimeter lang en 2 tot 4 centimeter breed zijn aan zowel de boven- als onderkant dicht behaard en gerimpeld. Hierdoor voelen de bladeren zacht en wollig aan, bijna als fluweel. De bladkleur is lichtgroen tot groengrijs. De stengels zijn vierkant, ook behaard, en groen tot roodachtig van kleur.

Wrijf over een blaadje en de geur spreekt direct: fris, zoet en onmiskenbaar fruitig naar appel. Dit appelachtige aroma is het meest kenmerkende eigenschap van Mentha suaveolens Ehrh. en onderscheidt haar van vrijwel alle andere muntsoorten. Wat deze plant nóg unieker maakt is het vrijwel volledig ontbreken van menthol. De hoofdbestanddelen van de etherische olie zijn piperitenone oxide en piperitone oxide, niet menthol zoals bij pepermunt. Hierdoor is de smaak zacht, zoet en fruitig zonder enige scherpte of koelte, en is appelmunt bij uitstek geschikt voor mensen die gewone pepermunt of spearmint te dominant vinden.

Een interessant botanisch feitje: Mentha suaveolens Ehrh. wordt in de tuinbouw en handel nog steeds regelmatig verkeerd benoemd als Mentha rotundifolia (wollige munt). POWO/Kew vermeldt dit expliciet. Mentha rotundifolia is echter een hybride van hertsmunt en witte munt, en dus een andere plant. Wie de echte Mentha suaveolens Ehrh. wil, doet er goed aan bij een gespecialiseerde kwekerij te kopen.

De naam: Mentha suaveolens Ehrh. en al zijn benamingen

De volledige wetenschappelijke naam is Mentha suaveolens Ehrh. De afkorting Ehrh. staat voor Jakob Friedrich Ehrhart (4 november 1742, Holderbank, Aargau – 26 juni 1795), een Duits botanicus, mycoloog en apotheker. Ehrhart was een leerling van Carl Linnaeus aan de Universiteit van Uppsala, waar hij van 1773 tot 1776 studeerde. Later werd hij directeur van de Botanische Tuin van Hannover. In de periode 1780 tot 1793 schreef hij meerdere gezaghebbende werken over plantkunde.

Ehrhart was ook de eerste botanicus in de geschiedenis die de rang “ondersoort” (subspecies) gebruikte in de botanische literatuur, een bijdrage die zijn naam voor altijd in de wetenschappelijke nomenclatuur heeft verankerd. In 1792 beschreef hij Mentha suaveolens in zijn publicatie “Beiträge zur Naturkunde,” deel 7, pagina 149. De afkorting Ehrh. na de soortnaam geeft aan dat hij de auteur is van deze officiële wetenschappelijke beschrijving.

De geslachtsnaam Mentha is afgeleid van de Griekse nimf Minthe, beschreven door Ovidius in zijn Metamorphosen. Minthe was de dochter van de riviergod Cocytus en de geliefde van Hades, god van de onderwereld. De jaloerse Persephone, echtgenote van Hades, veranderde haar in een plant. De naam Mentha komt van het Griekse Minthos, wat “iets riekend” of “aromatisch” betekent.

De soortnaam suaveolens is samengesteld uit het Latijnse suavis (zoet, aangenaam) en olere (geuren). Suaveolens betekent letterlijk “zoet geurend,” een perfecte omschrijving van het fruitige appelachtige aroma van deze specifieke muntsoort.

De officiële Nederlandse naam volgens FLORON en Naturalis is witte munt, een verwijzing naar de lichtlila tot bijna witte bloemen en de lichte beharing van de bladeren. De volksnaam appelmunt is de breed ingeburgerde naam in de tuinbouw en kwekerij, en verwijst naar het appelachtige aroma van de bladeren.

Officiële documentatie

Mentha suaveolens Ehrh. is als geaccepteerde soort opgenomen in Plants of the World Online, de International Plant Names Index (IPNI), het World Flora Online (WFO), de GBIF-database en de Missouri Botanical Garden Plant Finder. De publicatie van Ehrhart in 1792 in “Beiträge zur Naturkunde” (deel 7, pagina 149) geldt als de eerste geldige wetenschappelijke beschrijving. In Nederland staat de plant vermeld in de Heukels’ Flora van Nederland (24e druk, 2020) onder de naam witte munt.

Mentha suaveolens Ehrh. heeft twee erkende ondersoorten: subsp. suaveolens, de soort die wij kweken, en subsp. timija (Coss. ex Briq.) Harley, een endemische en bedreigde ondersoort die uitsluitend voorkomt in Marokko en als apart taxon wordt erkend.

Nederlandse en internationale benamingen

In Nederland en België: appelmunt, witte munt, rondbladige munt. In het Engels: apple mint, applemint, woolly mint, round-leafed mint. Let op: de naam pineapple mint verwijst naar de cultivar Mentha suaveolens ‘Variegata’ met wit gerande bladeren (bont blad) en een appel/ananasachtig aroma, niet naar de soort zelf.

In het Duits: Rundblättrige Minze, Apfelminze. In het Frans: menthe à feuilles rondes, menthe pomme. In het Italiaans: menta a foglie rotonde. In het Spaans: menta manzana. In het Zweeds: rundmynta. In het Noors: rundmynte. In het Deens: rundbladet mynte. In het Portugees: hortelã-maçã. In Marokko staat de inheemse ondersoort bekend als timija of timarssat.

Herkomst en verspreiding

Mentha suaveolens Ehrh. is inheems in Zuid- en West-Europa en Noordwest-Afrika. Het inheemse verspreidingsgebied omvat Portugal, Spanje, Frankrijk, Italië, Griekenland, Turkije, Marokko, Algerije, Tunesië en de Macaronesische eilanden waaronder de Azoren, de Canarische Eilanden en Madeira.

In Nederland groeit appelmunt in het wild voornamelijk in Zuid-Limburg en zeldzamer in het rivierengebied van Midden- en Noord-Limburg, op voedselrijke, lemige en kalkrijke grond langs waterkanten, in grasbermen en in beekdalen. De plant staat in Nederland op de Rode Lijst als zeldzaam en sterk afgenomen. Via cultuur en handel is de plant ook verwilderd in Noord- en Midden-Europa, Noord-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland.

Geschiedenis

Mentha suaveolens Ehrh. heeft een lange geschiedenis als gekweekte tuin- en kloosterplant in Zuid- en West-Europa. Historisch onderzoek toont aan dat appelmunt al eeuwenlang verbonden is aan kloostertuinen in Groot-Brittannië, Frankrijk en Italië, waar zij werd gekweekt voor zowel medicinale als culinaire toepassingen. De botanicus Grieve documenteerde dat Mentha suaveolens Ehrh. specifiek werd verbouwd bij kerkhoven en ruïnes van kloosters, vanwege haar zachte, fruitige aroma dat minder overweldigend was dan pepermunt.

De Romeinen gebruikten appelmunt om wijn op smaak te brengen en als natuurlijk ademverfrissend middel. De vroegste botanische documentatie in Groot-Brittannië gaat terug tot de jaren 1660, toen de botanicus John Ray de plant documenteerde. De officiële wetenschappelijke beschrijving door Jakob Friedrich Ehrhart in 1792 gaf de plant haar huidige botanische status als Mentha suaveolens Ehrh.

Inhoudsstoffen

De etherische olie van Mentha suaveolens Ehrh. onderscheidt zich fundamenteel van die van andere muntsoorten door de afwezigheid van menthol als hoofdbestanddeel. De dominante componenten zijn piperitenone oxide en piperitone oxide, twee ketonen die verantwoordelijk zijn voor het zachte, fruitige en licht kruidige aroma van de plant. Dit verklaart waarom appelmunt geen koelend effect heeft zoals pepermunt.

Naast piperitenone oxide en piperitone oxide bevat de etherische olie van Mentha suaveolens Ehrh. ook pulegon, limoneen en andere terpenen, afhankelijk van de herkomst en het groeiseizoen van de plant. Verder bevat de plant rozemarijnzuur, looistoffen, flavonoïden, saponinen, alkaloïden en sterolen, geverifieerd via wetenschappelijk onderzoek naar de Marokkaanse populaties van de soort.

Een veelgeciteerd review-artikel van Božović, Pirolli en Ragno (2015) in Molecules geeft een uitgebreid overzicht van de biologische activiteiten van de etherische olie van Mentha suaveolens Ehrh. en haar hoofdbestanddeel piperitenone oxide, en bevestigt de unieke samenstelling van deze soort ten opzichte van andere muntsoorten.

Culinaire toepassingen

Appelmunt is een verrassend veelzijdig keukenkruid. Het zachte, zoete en fruitige aroma van Mentha suaveolens Ehrh. zonder menthol maakt haar bij uitstek geschikt voor toepassingen waarbij de scherpte van pepermunt of spearmint te dominant zou zijn. Blad, bloemknoppen en bloemen zijn alle eetbaar.

Kruidenthee
Appelmunt is een uitstekende theeplant. Een handvol verse bladeren overgoten met heet water en vier tot vijf minuten laten trekken geeft een zachte, zoete en fruitige kruidenthee zonder enige scherpte. De thee is van nature cafeïnevrij. Voor wie last heeft van de behaarde textuur: de bladeren kort meekoken verzacht de haartjes aangenaam. Appelmunt combineert goed met citroen, gember en honing.

Muntsaus, mint jelly en Engelse keuken
Mentha suaveolens Ehrh wordt in Groot-Brittannië traditioneel wordt gebruikt voor de bereiding van muntsaus en mint jelly bij geroosterd lamsvlees. Het zachte fruitige aroma geeft een mildere, subtielere saus dan pepermunt of spearmint, wat de plant in de Engelse keuken tot een geliefde keuze maakt.

Desserts, pannenkoeken en chocolade
De zoete smaak van appelmunt past uitstekend bij desserts, pannenkoeken en chocolade. Fijngehakte blaadjes door een fruit- of chocolademousse geven een subtiele fruitige munttoets. De grote, decoratieve behaarde bladeren zijn ook een bijzondere garnering bij zoete gerechten en desserts.

Vleesgerechten en marinades
Mentha suaveolens Ehrh. past goed bij geroosterd of gestoofd lamsvlees, rundvlees en kip, zowel in marinades als in sauzen. Ook in stoofpotten, roerbakgerechten en ovengerechten geeft het zachte aroma een subtiele fruitige toets die niet overheerst.

Salades, fruitsalades en zomerdranken
Fijngehakte blaadjes appelmunt door een salade of fruitsalade geven een verrassende fruitige toets. Verse takjes in een kan water met ijsblokjes en een schijfje citroen geven een verfrissend zomerdrankje. Ook in limonades, cocktails en mocktails past het zachte aroma van appelmunt uitstekend.

Marokkaanse muntthee en couscous
Appelmunt kan ook worden gebruikt in de bereiding van Marokkaanse muntthee en in gerechten zoals apple mint couscous. In Marokko wordt de inheemse ondersoort timija van oudsher gebruikt als keukenkruid en volksmedisch kruid.

Van oudsher gebruik

Mentha suaveolens Ehrh. wordt van oudsher gebruikt in de traditionele geneeskunde van het Middellandse Zeegebied. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt dat de plant in de mediterrane volksoverlevering van oudsher werd ingezet als carminativum (winderigheid), antispasmodicum (krampwerend), diaphoreticum (zweetbevorderend) en analgeticum (pijnstillend).

In de kloostertuinen van West-Europa werd Mentha suaveolens Ehrh. van oudsher gekweekt als medicinaal kruid naast haar culinaire toepassingen. De plant is ook in verband gebracht met vindplaatsen bij kerkhoven en ruïnes van kloosters in Groot-Brittannië, wat haar historische rol als kloosterkruid bevestigt.

De wetenschappelijke interesse in Mentha suaveolens Ehrh. is goed gedocumenteerd. Een veelgeciteerd review-artikel van Božović, Pirolli en Ragno (2015) in Molecules geeft een uitgebreid overzicht van de biologische activiteiten van de etherische olie van Mentha suaveolens Ehrh. en haar hoofdbestanddeel piperitenone oxide. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel en ritueel gebruik

In de Europese kruidenmagie staat munt al eeuwenlang bekend als een kruid voor bescherming, zuivering en het aantrekken van positieve energie. Het zachte, fruitige aroma van Mentha suaveolens Ehrh. specifiek wordt in de hedendaagse aromatherapie gebruikt om een rustgevende en tegelijk opwekkende sfeer te creëren. Het zachte fruitige karakter van appelmunt wordt als minder overweldigend ervaren dan pepermunt, wat haar populair maakt voor mensen die gevoelig zijn voor sterke geuren.

Voor specifiek ritueel of aromatherapeutisch gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

De dichte schijnaren van lichtlila tot witte bloemen van Mentha suaveolens Ehrh. verschijnen van juli tot oktober en zijn geliefd bij bijen, hommels en vlinders. De bloemen zijn rijk aan nectar en maken appelmunt tot een waardevolle bijdrager aan de biodiversiteit in de tuin.

Als bodembedekker houdt appelmunt de bodem vochtig en biedt zij beschutting aan kleine insecten en bodemorganismen. In het wild staat Mentha suaveolens Ehrh. in Nederland op de Rode Lijst als zeldzaam en sterk afgenomen. Door appelmunt in de tuin te kweken draagt u bij aan het behoud van een plant die in de natuur steeds zeldzamer wordt, en haalt u tegelijk een van de meest aromatische en veelzijdige muntsoorten in huis die er zijn.

Verzorgingstips

Standplaats
Appelmunt groeit het best op een zonnige tot halfbeschaduwde plek. In de volle zon is het aroma van Mentha suaveolens Ehrh. het meest intens. De plant verdraagt ook lichte schaduw maar bloeit daar minder rijk.

Bodem
Een voedzame, goed doorlatende en licht vochtige bodem heeft de voorkeur. Appelmunt groeit zowel in de volle grond als in een pot of kruidenbak. De plant gedijt goed op leem en mergel en past zich aan de meeste grondsoorten aan.

Water
Appelmunt houdt van een regelmatig vochtige standplaats. Geef voldoende water maar vermijd wateroverlast. Laat de grond tussen twee waterbeurten licht opdrogen. Giet u op een warme dag? Dan geurt de plant op dat moment het allerheerlijkst door het vrijkomen van de etherische oliën.

Winterhardheid
Appelmunt is goed winterhard. Het bovengrondse deel sterft in de winter af, maar de plant loopt elk voorjaar betrouwbaar opnieuw uit vanuit de wortelstok. Het dode loof kunt u na de vorstperiode in het voorjaar wegknippen.

Snoeien
Knip uitgebloeide bloemen na de bloei weg om nieuwe bladgroei te stimuleren. Bij lelijk of beschadigd blad kunt u de plant volledig terugknippen. Hij loopt daarna opnieuw fris uit.

Bemesting
Bemest eenmaal per jaar in het voorjaar met een langwerkende organische meststof voor de beste bladkwaliteit en het sterkste aroma. Te veel bemesting leidt tot weelderige maar minder aromatische bladeren.

Kweektips

Woekeren beheersen
Mentha suaveolens Ehrh. is een krachtige groeier die zich sterk verspreidt via ondergrondse worteluitlopers. Een pot of wortelbegrenzer van minimaal 30 centimeter diep is sterk aan te raden om uitbreiding in de tuin te beperken. In een pot blijft het aroma vaak ook intenser doordat de wortels iets beperkter groeien.

Oogsten
Oogst regelmatig jonge blaadjes, want die zijn het meest aromatisch en zacht van textuur. De beste oogsttijd is in de ochtend, wanneer de etherische oliën op hun piek zijn. Knip takjes net boven een bladpaar af om de plant compact en productief te houden. De bladeren zijn het meest aromatisch vlak voor de bloei.

Behaarde bladeren
De bladeren van Mentha suaveolens Ehrh. zijn flink behaard, wat de plant haar zachte, wollige textuur geeft. Voor gebruik in thee of sauzen is het aan te raden de bladeren kort mee te koken om de haartjes te verzachten. Voor garnering en rauw gebruik zijn de bladeren prima geschikt zoals ze zijn.

Samenplanten

Appelmunt staat het liefst alleen of samen met andere muntsoorten in een aparte pot vanwege haar neiging tot woekeren via ondergrondse uitlopers. De plant combineert mooi naast andere fruitige muntsoorten zoals de aardbeienmunt of bananenmunt in een muntencollectie. Wie de volledige muntcollectie wil ontdekken, vindt bij ons een zorgvuldig samengesteld assortiment van zeldzame en bijzondere muntsoorten.

Wilt u appelmunt combineren met andere kruiden, kies dan soorten met vergelijkbare groeiomstandigheden: een vochtige, voedselrijke bodem en een zonnige tot halfbeschaduwde plek. De bloeiende appelmunt trekt volop bijen en vlinders aan en is daarmee een waardevolle bijdrage aan een insectvriendelijke tuin.