Echte tijm – Thymus vulgaris

Wat is echte tijm?

Echte tijm kopen, direct van de kwekerij. Thymus vulgaris L. is een aromatische, groenblijvende halfheester uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae) met kleine grijsgroene blaadjes en een krachtige kruidige mediterrane geur. De plant wordt 15 tot 30 cm hoog en 40 cm breed, met rechtopstaande takjes die in het tweede jaar verhouten. De langwerpige tot lijnvormige bladeren zijn zittend en hebben een omgerolde rand. De onderkant is kort viltig behaard. Echte tijm bloeit van mei tot juni met kleine lila, roze of witte bloempjes die bijen en vlinders aantrekken. De plant is winterhard en blijft in milde winters het hele jaar door groen. Plant hem één keer en oogst jaar na jaar van dit onmisbare keukenkruid.

De naam: Thymus vulgaris

De wetenschappelijke naam Thymus vulgaris L. werd vastgelegd door Carl Linnaeus in zijn standaardwerk Species Plantarum, gepubliceerd op 1 mei 1753. De L. verwijst naar Linnaeus als auteur. De geslachtsnaam Thymus heeft twee mogelijke etymologische verklaringen die beiden goed gedocumenteerd zijn. De eerste verklaring leidt de naam af van het Griekse woord thýein, wat “uitroken” of “ontsmetten” betekent, een directe verwijzing naar het gebruik van tijm als wierook en ontsmettingsmiddel in Griekse tempels. De tweede verklaring verbindt de naam met het Griekse thumos, wat “moed” of “levensadem” betekent. Beide verklaringen zijn terug te vinden in historische bronnen en vullen elkaar aan want tijm werd zowel letterlijk als figuurlijk geassocieerd met kracht en bescherming. De soortnaam vulgaris is Latijn voor “gewoon” of “wijdverbreid”, een verwijzing naar de brede verspreiding van de soort in het Mediterrane gebied. In 1700 publiceerde de Franse botanicus Joseph Pitton de Tournefort (5 juni 1656 tot 28 december 1708) al een beschrijving van tijm in zijn driedelige werk Institutiones Rei Herbariae. Linnaeus nam de naam over en maakte hem definitief in 1753.

Officiële documentatie

De officieel gedocumenteerde wetenschappelijke naam is Thymus vulgaris L., vastgelegd door Carl Linnaeus in Species Plantarum, Volume 2, pagina 591, gepubliceerd op 1 mei 1753 door Laurentius Salvius in Stockholm. De naam is bevestigd via de International Plant Names Index (IPNI), Plants of the World Online van Kew Gardens en Nederlandsesoorten.nl. Het Internationaal Botanisch Congres van 1905 in Wenen besloot Species Plantarum te kiezen als startpunt van de moderne botanische nomenclatuur, waarmee de naam van Linnaeus definitief de geldige naam werd. De plant behoort tot de orde Lamiales, familie Lamiaceae, onderfamilie Nepetoideae, stam Mentheae, geslacht Thymus. Het geslacht Thymus omvat circa 350 soorten. Thymus vulgaris is de typesoort van het geslacht.

Nederlandse en internationale benamingen

In het Nederlands zijn echte tijm en keukentijm de meest gebruikte namen. In het Engels staat de plant bekend als common thyme, garden thyme en German thyme. In het Duits Echter Thymian en Gartenthymian. In het Frans thym commun en thym vulgaire. In het Italiaans timo. In het Spaans tomillo. In het Arabisch za’atar (hoewel deze naam ook voor andere soorten wordt gebruikt). De naam echte tijm onderscheidt de soort van andere tijmsoorten zoals wilde tijm (Thymus serpyllum), citroentijm (Thymus x citriodorus) en kruiptijm (Thymus praecox).

Herkomst en verspreiding

Echte tijm is inheems in het westelijke Middellandse Zeegebied, van Spanje en de Balearen tot Zuid-Italië en de Balkan. De plant groeit van nature op zonnige, droge en rotsachtige hellingen op arme, kalkhoudende grond. De verspreiding van tijm over heel Europa is vermoedelijk te danken aan de Romeinen, die tijm meenamen op hun veldtochten en de plant gebruikten om verblijfplaatsen te ontsmetten en voedsel te kruiden. Benedictijnse monniken brachten tijm later via de kloostertuinen naar Noord-Europa. In Nederland en België komt echte tijm niet van nature voor maar is hij al eeuwenlang een vaste gast in moestuinen en kruidentuinen.

Een kruid met een rijke geschiedenis

Tijm is een van de oudste en meest gedocumenteerde kruiden ter wereld. De oude Egyptenaren gebruikten tijm bij balsemrituelen vanwege zijn conserverende en antiseptische eigenschappen. De Grieken brandden tijm als wierook in hun tempels om de lucht te zuiveren en associeerden het kruid met moed en levensadem. Zij gaven het kruid zelfs de naam thýmos, verwijzend naar die kwaliteiten. Griekse tempels vulden zich met de geur van brandende tijm bij rituelen ter ere van de goden. Romeinse soldaten baadden zich in tijmwater om moed te verzamelen voor de strijd, in de overtuiging dat het kruid hen sterker en dapperder maakte. Tijm was voor de Grieken en Romeinen een symbool van kracht en vitaliteit. In de middeleeuwen borduurden dames takjes tijm op de sjaals van hun geliefden ridders als teken van dapperheid en trouw. Tijm werd in die periode ook geplant op grafstenen als teken van eer. Een volksoverlevering stelt dat feeën dol zijn op tijm en boven bloeiende tijmvelden dansen bij zonsopgang. Men plantte tijm bij de voordeur om geluk en voorspoed uit te nodigen. Benedictijnse monniken verspreidden tijm via hun kloostertuinen door heel Europa, samen met salie, knoflook en rozemarijn. In een soeprecept uit 1663 werd tijm met bier aanbevolen om verlegenheid te overwinnen. Schotse hooglanders dronken thee van wilde tijm om kracht te putten en nachtmerries te voorkomen.

Culinaire toepassingen

Echte tijm is een van de meest veelzijdige keukenkruiden die u in uw tuin kunt hebben. De blaadjes en bloeiende toppen zijn volledig eetbaar en kunnen het hele jaar door worden geoogst. Tijm is iets pittiger dan oregano en zoeter dan salie.

Vlees en gevogelte: Tijm is onmisbaar bij lamsvlees, kip, konijn, wild en varkensvlees. Een klassieke combinatie is tijm met knoflook en olijfolie als marinade. Tijm past perfect bij geroosterd vlees en langzaam gestoofde gerechten.

Soepen en stoofschotels: Tijm is een vast bestanddeel van het klassieke bouquet garni samen met laurier en peterselie. Voeg een takje toe aan soepen, stoofschotels en sauzen voor een diepe, warme smaak.

Groenten: Tijm past uitstekend bij geroosterde wortels, courgette, aubergine, tomaten en aardappelen. Strooi fijngehakte tijm over geroosterde groenten voor een mediterraans accent.

Provençaalse keuken: Tijm is een belangrijk bestanddeel van de klassieke Provençaalse kruidenmix herbes de Provence, samen met rozemarijn, oregano, marjolein en lavendel.

Vis en schaaldieren: Tijm past goed bij vis, mosselen en garnalen. Gebruik het spaarzaam want de geur is krachtig.

Kruidenthee: Een handjevol verse tijmblaadjes in heet water geeft een heerlijke aromatische thee. Tijm werd van oudsher ook gebruikt in tijmsiroop bij hoest en verkoudheid.

Likeuren en dranken: Tijm is een ingrediënt in klassieke likeuren zoals Bénédictine en wordt ook gebruikt bij de bereiding van tijmhoning en tijmazijn.

Vers en gedroogd: Tijm is zowel vers als gedroogd uitstekend te gebruiken. Gedroogde tijm heeft een geconcentreerdere smaak. Bind takjes samen en hang ze omgekeerd op een droge, luchtige plek.

Van oudsher gebruik

Tijm heeft een van de langste volksmedicinale geschiedenissen van alle Europese kruiden. Van oudsher werd tijm in de volksgeneeskunde gebruikt bij luchtwegklachten en als versterkend kruid. De plant bevat etherische olie met als belangrijkste bestanddelen thymol en carvacrol. Daarnaast bevat de plant rosmarinezuur en flavonoïden. In de Eerste Wereldoorlog werd tijmolie gebruikt als antisepticum voor wonden. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Ecologische waarde

Echte tijm is een bijzonder waardevolle plant voor de biodiversiteit. De kleine bloempjes zijn rijk aan nectar en stuifmeel en trekken bijen, hommels en vlinders aan. Tijmhoning staat bekend als een bijzonder smakelijke en aromatische honing. De krachtige geur van de blaadjes houdt schadelijke insecten op afstand. Tijm is ook een goede bodembedekker (niet te verwarren met de echte bodembedekker kruiptijm) die onkruid onderdrukt en droogte goed verdraagt.

Verzorgingstips

Standplaats: Volle zon. Tijm is een echte zonaanbidder en heeft minimaal zes uur direct zonlicht per dag nodig voor de beste groei en geur. Op een schaduwrijke plek wordt de plant lang en slap.

Bodem: Goed doorlatende, droge tot licht vochtige, kalkhoudende en bij voorkeur arme grond. Tijm groeit van nature op rotsachtige, schrale hellingen. Rijke, vette grond geeft een weelderige maar minder aromatische plant. Werk bij aanplant eventueel wat zand door de grond voor betere drainage.

Water: Weinig water nodig. Tijm is droogtebestendig en verdraagt geen natte voeten. Wateroverlast, met name in de winter, is de grootste vijand van tijm. Zorg altijd voor goede drainage.

Winterhardheid: Tijm is winterhard maar stelt wel eisen aan de standplaats. Op een droge, goed doorlatende bodem verdraagt de plant temperaturen tot -15 graden Celsius. Bij langdurig natte en koude winters kan de plant wegvallen, vandaar het belang van een goede drainage.

Snoeien: Snoei tijm licht terug na de bloei om de plant compact te houden en te voorkomen dat hij te houtig wordt. Snoei nooit in het oude hout want dat schiet niet meer uit. Knip alleen de groene, zachte toppen terug.

Bemesting: Vrijwel geen bemesting nodig. Een lichte gift organische mest in het voorjaar is voldoende. Te veel bemesting geeft een weelderige maar minder aromatische plant.

Kweektips

Oogsten: Tijm kan het hele jaar door worden geoogst voor culinair gebruik. De geur en smaak zijn het sterkst vlak voor en tijdens de bloei. Knip altijd de jonge groene toppen en laat voldoende blad staan zodat de plant kan herstellen.

Drogen: Bind takjes samen en hang ze omgekeerd op een droge, luchtige plek uit de zon. Gedroogde tijm bewaart de geur uitstekend en is maanden houdbaar in een goed afgesloten pot.

Verjongen: Tijm veroudert na drie tot vijf jaar en wordt houtig en minder productief. Vervang de plant dan door een nieuw exemplaar.

Samenplanten

Tijm combineert prachtig met andere mediterrane kruiden die dezelfde zonnige en droge standplaats prefereren. Klassieke combinaties zijn lavendel, rozemarijn, salie en oregano. Samen vormen ze een prachtige en functionele mediterrane kruidentuin. Tijm is ook een uitstekende borderbeplanting omdat hij compact blijft en het hele jaar door decoratief is. Rozemarijn en salie zijn ook verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl.