Adderwortel – Persicaria bistorta (L.) Samp.

Adderwortel kopen? Wat is adderwortel?

Adderwortel kopen, direct van de kwekerij. Persicaria bistorta (L.) Samp. is een robuuste, meerjarige vaste plant uit de duizendknoopfamilie (Polygonaceae) met grote, ovale tot driehoekige bladeren met gegolfde randen en prachtige lichtroze, cilindervormige bloemaren die van mei tot juli hoog boven het bladerdek uitsteken. De bladeren smaken naar spinazie en zijn volledig eetbaar. De plant is inheems in Nederland. Adderwortel is een van de weinige vaste planten die zowel culinair, medicinaal als ecologisch bijzonder waardevol is.

De naam: adderwortel en zijn benamingen

De naam adderwortel verwijst naar de slangachtige vorm van de dikke, verwrongen wortelstok. De wortelstok is niet letterlijk twee keer gedraaid maar verwrongen van vorm, wat botanisch wordt uitgedrukt in de soortnaam bistorta: bis betekent “twee keer” en torta betekent “gedraaid” in het Latijn. De geslachtsnaam Persicaria verwijst naar de perzikboom (Prunus persica), waarvan de bladeren op die van deze plant lijken.

De plant kent in Nederland en omringende landen vele volksnamen. In het Nederlands: adderwortel, duizendknoop, perzikkruid, addertong, bloedkruid, hertstong met bloemen, longenkruid, miltkruid, naterwortel en slangenwortel. In het Fries: njirrewoartel. In het Duits: Schlangen-Knöterich. In het Engels: bistort, snakeweed, Easter ledger, pudding grass, passion dock, pink pokers en adderwort. In het Frans: renouée bistorte. In het Italiaans: bistorta medicinale. In het Spaans: bistorta.

Wetenschappelijke naam en documentatie

De plant werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Carl Linnaeus in 1753 in zijn publicatie Species Plantarum als Polygonum bistorta L. Later werd het geslacht Polygonum opgesplitst en hernoemde de Portugese botanicus Gonçalo Sampaio de plant naar Persicaria bistorta (L.) Samp. De (L.) tussen haakjes verwijst naar Linnaeus als oorspronkelijke beschrijver; Samp. is de afkorting van Sampaio die de definitieve hernoeming doorvoerde. De RHS in Engeland hanteert een derde naam, Bistorta officinalis, maar deze is niet door alle officiële instanties overgenomen.

Geschiedenis

Adderwortel heeft een van de langste gedocumenteerde gebruiksgeschiedenissen van alle Europese kruiden. Al in de vroege middeleeuwen was de plant onmisbaar. In de Capitulare de villis vel curtis imperii, een decreet van Karel de Grote uit circa 812 na Christus, eiste de keizer dat adderwortel op zijn koninklijke akkers werd verbouwd, aangeduid als “dragantea.” Dit is een van de vroegste officiële documentaties van een gekweekte voedsel- en geneesplant in Europa. In de 15e eeuw stond de plant bekend als een belangrijke groentebron rijk aan vitamine C, ingezet tegen scheurbuik. De Vlaamse botanicus Dodonaeus beschreef de plant uitgebreid in zijn Cruydt-boeck. Volgens de middeleeuwse Signatuurleer, die stelde dat de uiterlijke vorm van een plant zijn werking aangeeft, werd de slangachtige wortel beschouwd als een remedie tegen slangenbeten. De plant droeg daarom ook de Latijnse naam Serpentaria.

Easter Ledge Pudding: een levende culinaire traditie

In de Engelse provincie Cumbria wordt tot op de dag van vandaag met Pasen het traditionele gerecht Easter Ledges Pudding ook wel Herb pudding / Dock pudding genaamd, gemaakt van de bladeren van adderwortel, samen met brandnetels, havermout en andere kruiden, gebakken met spek. De volksnaam “Easter ledger” verwijst hier direct naar. Dit gerecht is een van de oudste lokale culinaire tradities van Engeland en toont aan hoe lang de plant als voedselgewas in gebruik is geweest.

Culinaire toepassingen

Groente: De jonge bladeren van adderwortel smaken naar spinazie (licht wrang van smaak) en kunnen op dezelfde manier worden bereid: gestoomd, gewokt of kort gekookt als groentebijgerecht. Gebruik bij voorkeur de jonge, zachte bladeren in het voorjaar voor de beste smaak, oudere bladeren kunnen soms taai en/of bitter smaken.

Soep: Fijngehakte bladeren geven een voedzame, spinazie-achtige smaak aan groentesoepen en bouillons.

Salades: Jonge blaadjes kunnen in kleine hoeveelheden rauw worden toegevoegd aan salades voor een licht bittere, spinazie-achtige smaak.

Traditionele gerechten: Naar het voorbeeld van het Engelse Easter Ledges Pudding kunnen de bladeren worden verwerkt in hartige taarten, stamppotten en kruidengerechten.

Snijbloem en droogbloem: De lichtroze bloemaren zijn prachtig als snijbloem en drogen binnenshuis mooi uit tot warme goudbruine aren.

Traditioneel gebruik

Adderwortel werd van oudsher in de volksgeneeskunde gebruikt als bloedstelpend middel, wondkruid en middel tegen scheurbuik vanwege het hoge vitamine C-gehalte. De wortel werd beschouwd als een van de sterkste samentrekkende kruiden. De plant is echter niet opgenomen in de officiële lijst van medicinaal erkende planten. Voor informatie over het gebruik van kruiden bij gezondheidsklachten verwijzen wij u naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel gebruik

In de middeleeuwse Signatuurleer werd de slangachtige wortel van adderwortel beschouwd als een krachtig beschermend kruid tegen gif en kwaad. De plant droeg de Latijnse naam Serpentaria, verwijzend naar zijn veronderstelde beschermende kracht. In hedendaagse kruidenspiritualiteit wordt adderwortel gebruikt als beschermend en reinigend kruid. Voor specifiek ritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

Adderwortel is een waardevolle plant voor de biodiversiteit. De bloeiende aren trekken volop bijen, hommels, vlinders en zweefvliegen aan. De plant is een waardplant voor de Rode vuurvlinder (Lycaena hippothoe) en de Ringoogparelmoervlinder (Boloria eunomia), twee beschermde vlindersoorten in Nederland.

Verzorgingstips

Water: Adderwortel houdt van een vochtige tot natte standplaats. De plant gedijt het beste op plaatsen met voldoende bodemvocht en verdraagt tijdelijk natte voeten. Bij langdurige droogte kan de plant zijn blad laten vallen en in rustfase gaan, hij loopt opnieuw uit zodra de grond weer vochtig is.

Bodem: Een voedselrijke, vochthoudende bodem heeft de voorkeur. Humusrijke grond of kleigrond zijn ideaal. De plant is ook geschikt voor oeverbeplanting en de natte zone langs vijvers.

Bemesting: Voeg jaarlijks compost toe aan de bodem voor de beste groei en bladkwaliteit. Als het afgestorven blad in de herfst blijft liggen, fungeert dit zelf als mulch en voeding voor de plant.

Kweektips

Standplaats: Adderwortel groeit het beste op een zonnige tot halfschaduwrijke plek. Op drogere locaties is halfschaduw beter dan volle zon. Bij te veel schaduw bloeit de plant minder rijkelijk.

Woekeren: De plant verspreidt zich via ondergrondse wortelstokken en kan flink uitbreiden. Houd dit in de gaten en verwijder overbodige uitlopers in het voorjaar om de plant beheersbaar te houden.

Oogsten: Oogst jonge bladeren in het voorjaar voor culinair gebruik. De bloemaren kunnen worden gesneden als snijbloem net voor de volle bloei. Na de bloei kunnen de uitgebloeide aren worden verwijderd om nieuwe bladgroei te stimuleren.

Winter: Adderwortel is goed winterhard tot -20°C. Het bovengrondse deel sterft in de winter af maar de plant loopt elk voorjaar betrouwbaar weer uit vanuit de wortelstok.

Samenplanten

Adderwortel combineert mooi met andere vochthoudende border- en oeverplanten zoals Hosta, Vrouwenmantel (Alchemilla) en tuingeraniums. De plant is ook geschikt als bodembedekker in grotere tuinen waar ruimte is om te groeien. P