Vrouwenmunt – Tanacetum balsamita L.

Wat is vrouwenmunt?

Vrouwenmunt kopen, direct van de kwekerij. Tanacetum balsamita L., in Nederland bekend als vrouwenmunt of balsemwormkruid, is een indrukwekkende meerjarige vaste plant uit de composietenfamilie (Asteraceae). De plant valt direct op door haar grote, zilvergroene, leerachtige bladeren met een fijn gezaagde rand en een licht behaarde onderkant. De geur is sterk balsamisch en doet denken aan een combinatie van munt en balsem. Ondanks de naam is vrouwenmunt geen echte muntsoort maar een lid van de composietenfamilie, net als kamille en madelief. De plant wordt 80 tot 150 cm hoog en is daarmee een van de grotere keukenkruiden in de collectie.

Naam en herkomst

Vrouwenmunt stamt oorspronkelijk uit het oosten van Azië en bereikte Europa vermoedelijk via de zijderoute. Al in de oudheid was de plant bekend in Egypte, Griekenland en Rome als keukenkruid. De Romeinen brachten hem naar West-Europa, waar hij vanaf de vroege middeleeuwen in vrijwel iedere boerentuin te vinden was. De Engelse naam “Costmary” is samengesteld uit “costus” (oosters) en “Mary,” verwijzend naar de Heilige Maagd Maria. In de middeleeuwen was de plant sterk verbonden met Maria, wat ook blijkt uit de Franse naam “Herbe Sainte-Marie” en de Duitse naam “Marienblatt.” De naam “Bible leaf” verwijst naar een curieuze gewoonte: de grote geurige bladeren werden als bladwijzer gebruikt in gebedenboeken, waarbij de verfrissende geur de kerkgangers wakker moest houden tijdens lange diensten. De Nederlandse naam vrouwenmunt dankt de plant aan haar historisch gebruik bij vrouwenkwalen en bevallingen.

Geschiedenis en cultureel gebruik

Vrouwenmunt was in de middeleeuwen een van de meest verbreide en gewaardeerde kruiden in Europa. De bekende middeleeuwse abdis en geneeskundige Hildegard von Bingen beschreef de plant uitgebreid in haar kruidenboeken. De 16e-eeuwse Vlaamse botanicus Dodonaeus vermeldde het kruid in zijn beroemde Cruydt-boeck. De Engelse herborist Gerard prees de plant om zijn werking op de hersenen en Culpepper noemde hem “een bijzondere vriend van de lever.” In Engeland werd vrouwenmunt vroeger ook gebruikt om bier te aromatiseren, vandaar de naam “Alecost.” Vandaag de dag wint het kruid terrein dankzij hernieuwde interesse in vergeten en historische kruiden.

Culinaire toepassingen

Stoofvlees en wild: Een enkel blad meegekookt in stoofvlees of wildgerechten geeft een subtiele balsamisch-muntachtige toets. Gebruik met mate: het aroma is krachtig.

Groenten: Snipper een enkel blad over jonge groenten zoals erwtjes, peultjes, worteltjes of krielaardappelen voor een verrassende smaakdimensie.

Thee: Een blad vrouwenmunt in heet water geeft een licht muntachtige, balsamische kruidenthee. Gebruik niet meer dan één blad per kop en drink met mate.

Vruchtencake en gebak: In de middeleeuwse keuken werd vrouwenmunt verwerkt in eierkoeken en vruchtencakes. Een klein stukje blad door het cakebeslag geeft een bijzondere kruidige toets.

Salades: Snipper een enkel blad door een salade voor een verfrissende, licht muntachtige smaak. Niet overdrijven is de boodschap vanwege het krachtige aroma.

Potpourri en geurkruid: De gedroogde bladeren zijn uitstekend geschikt voor potpourri vanwege het aanhoudende balsamische aroma. Ook mooi in een droogboeket.

Traditioneel gebruik

Vrouwenmunt werd van oudsher in de volksgeneeskunde gebruikt bij vrouwenkwalen, bevallingspijn en buikkrampen. De plant bevat etherische oliën, bitter- en looistoffen. Kleine hoeveelheden blad in de keuken worden door meerdere kruidendeskundigen als veilig beschouwd. De etherische olie van de plant bevat echter thujone en is giftig bij gebruik in grote hoeveelheden of geconcentreerde vorm. Voor informatie over het gebruik van dit kruid bij gezondheidsklachten verwijzen wij u naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel gebruik

Vrouwenmunt was in de middeleeuwen sterk verbonden met de Heilige Maagd Maria en werd gebruikt als beschermend en reinigend kruid. De plant werd in gebedenboeken bewaard als geurige bladwijzer en had een symbolische functie in religieuze en spirituele praktijken. Voor specifiek spiritueel of ritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Verzorgingstips

Water: Vrouwenmunt stelt weinig eisen aan water maar mag niet uitdrogen. Geef regelmatig water op warme dagen en vermijd wateroverlast.

Bodem: Een goede, goed doorlatende en bij voorkeur vruchtbare leemgrond heeft de voorkeur. De plant gedijt ook op minder rijke gronden mits de bodem goed doorlatend is.

Bemesting: Voeg bij het planten compost toe aan de grond. Bemest één keer per jaar in het voorjaar met een organische meststof. Let op slakken, die de plant kunnen aantasten.

Kweektips

Standplaats: Vrouwenmunt groeit het beste op een zonnige tot halfschaduwrijke plek. Zonder voldoende zon vormt de plant geen bloemen.

Woekeren: De plant verspreidt zich via wortelstokken. Beperk de uitbreiding door een emmer zonder bodem rondom de wortelstok in te graven als begrenzer, of kweek de plant in een grote pot.

Bloemtoppen uitknijpen: Knijp de bloemtoppen uit om meer bladgroei te stimuleren. Meer blad betekent meer oogst en een compactere plant.

Oogsten: Oogst bladeren van mei tot oktober. Oogst bij voorkeur voor de bloei voor de sterkste smaak en geur. Bloemen kunnen ook gedroogd worden voor potpourri en droogboeket.

Winter: Vrouwenmunt is goed winterhard. Het bovengrondse deel sterft in de winter af maar de plant loopt elk voorjaar betrouwbaar weer uit vanuit de wortelstok.

Samenplanten

Vrouwenmunt is een grote, opvallende plant die mooi combineert met andere historische en medicinale kruiden zoals salie, lavendel en echte kamille. De bloeiende plant trekt vlinders, bijen en andere nuttige insecten aan en is daarmee een waardevolle bijdrage aan een insectvriendelijke tuin. Dankzij het sterke aroma van de bladeren heeft de plant ook een insectwerende werking in de tuin.