Absintalsem – Artemisia absinthium

Wat is absintalsem?

Absint plant kopen, direct van de kwekerij. Artemisia absinthium L. is een meerjarige vaste plant uit de composietenfamilie (Asteraceae) met sierlijke, diep ingesneden bladeren die aan beide zijden dicht grijs viltig behaard zijn en oplichten in de zon als fijn zilvergrijs filigrain. De plant wordt 60 tot 120 cm hoog en bloeit van juli tot september met kleine lichtgele bloemen in lange pluimen. De geur is sterk aromatisch en kruizig en vrijkomt direct bij het lichtste contact met het blad. In Nederland staat absintalsem op de Rode Lijst van planten als vrij zeldzaam en matig in aantal afgenomen. Dat maakt de plant extra bijzonder: het is een inheemse plant die u nog maar zelden in het wild aantreft.

De naam: Artemisia absinthium L.

De officieel gedocumenteerde wetenschappelijke naam is Artemisia absinthium L., vastgelegd door Carl Linnaeus in zijn standaardwerk Species Plantarum in 1753. Als synoniem wordt ook wel Absinthium officinale gebruikt. De geslachtsnaam Artemisia verwijst naar de Griekse godin Artemis, godin van de jacht, de natuur en de maan. Omdat het geslacht Artemisia van oudsher werd ingezet bij vrouwenkwalen, werd de naam verbonden met deze godin. De soortnaam absinthium is afgeleid van het Griekse apsinthion, dat “zonder zoetheid” of “ongenoegen” betekent, een directe verwijzing naar de uitgesproken bittere smaak van de plant. In het Latijn betekent absinthium letterlijk “ondrinkbaar”.

Nederlandse volksnamen

Absintalsem heeft een rijke verscheidenheid aan Nederlandse volksnamen. Naast absintalsem en absint zijn ook de volgende namen gedocumenteerd: alsem, absinth, aals, alst, els, elst, olsem, mottenkruid, bitterkruid, wermoet, wormkruid, wormmoedt, boterknoppen, bolterknoppen, ruigblad en witte alsem. De naam wermoet is de oudste Nederlandse naam en duikt al op in middeleeuwse kruidenboeken. De naam mottenkruid verwijst naar het gebruik van gedroogde takjes om motten in de kledingkast te weren. In de Ebers Papyrus, de geschriften van het oude Egypte daterend van circa 1550 voor Christus, wordt de plant al vermeld als geneesmiddel, wat hem tot een van de oudst gedocumenteerde medicinale kruiden ter wereld maakt.

Internationale benamingen

In het Engels staat de plant bekend als common wormwood, absinthe en grand wormwood. In het Duits Wermut en Echter Wermut. Het woord vermouth, de naam van de bekende aperitief, is rechtstreeks afgeleid van het Duitse Wermut. In het Frans grande absinthe en armoise absinthe. In het Spaans ajenjo. In het Italiaans assenzio vero. In het Arabisch Afsanteen en Damseeh. In het Chinees yang ai. In het Japans nigayomogi. In het Hindi majtari. Een bijzonder feitje: de Oekraïense stad Tsjernobyl, wereldwijd bekend geworden door de nucleaire ramp van 1986, dankt zijn naam aan het Oekraïense woord voor absintalsem: chornobyl. Dit toont aan hoe diep de plant geworteld is in de Europese cultuur en taalgeschiedenis. Al deze namen verwijzen naar dezelfde plant en tonen aan hoe wijdverspreid het gebruik van absintalsem door de eeuwen heen is geweest.

Herkomst en verspreiding

Artemisia absinthium is van oorsprong inheems in gematigde streken van Europa, Azië en Noord-Afrika. De plant groeit van nature op droge, kalkrijke, stikstofrijke en bewerkte gronden. In Nederland is de plant vrij zeldzaam geworden en staat hij op de Rode Lijst. Historisch was de plant veel algemener: de Flora Batava, het standaardwerk over de Nederlandse flora, vermeldt de plant voor heel veel plaatsen in Nederland. Door veranderingen in landgebruik en verstedelijking is de plant sterk in aantal afgenomen. Dat maakt het kopen van een levende absintalsem plant extra waardevol voor wie de biodiversiteit in de eigen tuin wil versterken met een echte Nederlandse inheemse plant.

Een bijzonder feitje: middeleeuwse kopiisten en absintalsem in de inkt

Middeleeuwse kopiisten hadden regelmatig last van insecten die aan hun kostbare perkamenten vellen knabbelden. Hun oplossing: een beetje absintalsem toevoegen aan de inkt. De sterke aromatische geur van de plant hield het ongedierte effectief op afstand, waardoor de manuscripten beter bewaard bleven.

De geschiedenis van de absintdrank en La Fée Verte

Absintalsem is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van de absintdrank, ook wel La Fée Verte (de Groene Fee) genoemd. De drank werd rond 1792 uitgevonden door de Franse arts Pierre Ordinaire, die hem aanvankelijk als medicinale drank op de markt bracht. Absint is een sterke alcoholische drank op basis van absintalsem, anijs en venkel. In de tweede helft van de 19e eeuw werd de drank populair in de Parijse kunstenaarskringen en werd hij gedronken door bekende figuren als Vincent van Gogh, Oscar Wilde, Ernest Hemingway en Pablo Picasso. De drank kreeg de bijnaam La Fée Verte vanwege de groene kleur. Begin 20e eeuw werd absint verboden in vrijwel heel Europa en de Verenigde Staten vanwege de vermeende hallucinogene werking van de stof thujon die in absintalsem voorkomt. In Nederland werd het verbod pas in 2004 opgeheven. Moderne wetenschappelijke onderzoeken hebben echter aangetoond dat thujon in de concentraties die in absint voorkomen geen hallucinogene werking heeft. De verhalen over hallucinaties waren waarschijnlijk te wijten aan het extreem hoge alcoholgehalte van de drank en de slechte kwaliteit van de alcohol die destijds werd gebruikt. Ook de bewering dat Van Gogh zijn beroemde gele periode te danken had aan het drinken van absint is wetenschappelijk niet bewezen. De EU heeft de maximale thujonconcentratie in alcoholische dranken vastgesteld op 35 mg per kilogram.

Van oudsher gebruik in de volksgeneeskunde

Absintalsem heeft een van de langst gedocumenteerde volksmedicinale geschiedenissen van alle Europese kruiden. De plant wordt al vermeld in de Ebers Papyrus uit circa 1550 voor Christus. De Griekse arts Galenus adviseerde het kruid als versterkend middel. In de Europese middeleeuwse geneeskunde werd de plant breed toegepast. In de officiële Europese geneeskunde is de plant opgenomen in de Europese Farmacopee en wordt hij in meerdere landen zowel in allopathie als homeopathie traditioneel gebruikt. Het kruid staat medicinaal bekend als Absinthii herba. Van oudsher werd de plant in de volksgeneeskunde gebruikt bij spijsverteringsklachten, als eetlustopwekkend middel en als middel bij parasitaire infecties. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel en ritueel gebruik

In de middeleeuwse Europese volksoverlevering werd absintalsem geassocieerd met bescherming tegen kwade geesten en ziekten. Dit is volksoverlevering en geen wetenschappelijk vastgesteld gebruik. De plant speelde ook een rol in rituelen om helderziendheid te bevorderen en negatieve energieën af te weren, aldus diverse middeleeuwse bronnen. In de christelijke symboliek stond alsem voor afscheid en rouw en werd hij gebruikt ter versiering van grafstenen en doodskisten. Er bestaat een folkloristische overlevering dat Johannes de Doper een gordel van alsem bij zich droeg tijdens zijn tocht door de woestijn, maar dit is niet historisch gedocumenteerd. De naam “absent” (afwezig, afscheid) wordt door sommige taalkundigen ook in verband gebracht met de naam “absint”.

Ecologische waarde

Absintalsem is een waardevolle plant voor de biodiversiteit. De kleine lichtgele bloemen trekken van juli tot september zweefvliegen, solitaire bijen en nachtvlinders aan. De sterke aromatische geur van het blad werkt insectenwerend en kan als begeleidingsplant in de moestuin worden ingezet. Let er wel op dat de plant allelopathisch werkt: hij belemmert de groei van venkel en anijs in de directe omgeving en kan ook nadelig zijn voor sommige andere gewassen. Plant hem daarom niet direct naast moestuingewassen. Gedroogde takjes in de kledingkast weren motten effectief.

Verzorgingstips

Water: Absintalsem is droogtetolerant en verdraagt geen natte grond. Geef spaarzaam water en laat de bodem goed drogen tussen de gietbeurten. Natte wintergrond is de grootste bedreiging voor de plant.

Bodem: Een goed doorlatende, droge, kalkrijke grond heeft de voorkeur. De plant groeit ook goed op schralere arme grond. Op te voedselrijke grond wordt de groei weelderig maar verliest het blad zijn compacte vorm.

Snoeien: Snoei de plant begin maart flink terug tot circa 10 tot 15 cm boven de grond. Dit houdt de plant compact en vitaal en voorkomt verhouting. Niet te vroeg snoeien want de plant is in het vroege voorjaar nog in rust ondergronds.

Winterhard: Absintalsem is goed winterhard tot -30°C en heeft geen bescherming nodig in de Nederlandse winter. Het blad blijft grotendeels groen in milde winters maar kan bij strenge vorst gedeeltelijk afsterven waarna de plant in het voorjaar betrouwbaar uitloopt.

Kweektips

Standplaats: Volle zon is ideaal. De plant verdraagt ook lichte halfschaduw maar de geur en de decoratieve waarde van het blad zijn in volle zon het mooist. De plant is wind- en zoutbestendig en is ook geschikt voor tuinen aan de kust.

Opmerking allelopathie: Plant absintalsem niet direct naast venkel, anijs of gevoelige moestuingewassen zoals kolen. De plant scheidt stoffen af die de groei van nabijgelegen planten kan beïnvloeden.

Samenplanten

Absintalsem combineert prachtig met andere droogtetolerante vaste planten in de border. Door zijn sierlijke zilvergrijs blad vormt hij een prachtig contrast met donkergroen of bont bladige planten en geeft hij de border het hele seizoen structuur en karakter. Mooie combinaties zijn salie (Salvia officinalis) en hyssop (Hyssopus officinalis), beide ook verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl.