Oregano – Origanum vulgare

Wat is oregano?

Oregano kopen, direct van de kwekerij. Origanum vulgare L. is een aromatische, meerjarige vaste plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae) met kleine ovale groene bladeren, vierkante behaarde stengels en kleine lilaroze bloempjes die van juli tot september verschijnen. De plant wordt 30 tot 60 cm hoog en vormt bossige pollen die zich gestaag uitbreiden. De zijtakken zijn vaak roodachtig aangelopen. De bladeren zijn bij wrijven sterk aromatisch en geven de typische krachtige oreganogeur vrij. Oregano is winterhard en keert elk jaar betrouwbaar terug.

De naam: Origanum vulgare en al zijn benamingen

De wetenschappelijke naam Origanum vulgare L. werd vastgelegd door Carl Linnaeus in zijn standaardwerk Species Plantarum, Volume 2, pagina 590, gepubliceerd op 1 mei 1753. De L. verwijst naar Linnaeus als auteur. De geslachtsnaam Origanum is vermoedelijk een samentrekking van twee Griekse woorden: ὄρος (óros = berg) en γάνος (gános = vreugde, glans of schittering). Samen beschrijven ze de aanblik van bloeiende oregano op zonnige berghellingen in het Middellandse Zeegebied. Aan Hippocrates wordt toegeschreven dat hij deze naam koos om de sprankelende overvloed van bloeiende oregano’s op de berghellingen tot uitdrukking te brengen. Een tweede mogelijke verklaring leidt de naam af van het Griekse origanon wat “bitter kruid” betekent. De soortnaam vulgare is Latijn voor “gewoon” of “wijdverbreid”, een verwijzing naar de brede verspreiding van de soort door heel Europa en Azië. De naam bergvreugd bestond ook als Nederlandse volksnaam.

In het Nederlands zijn oregano en wilde marjolein de meest gebruikte namen. Historische Nederlandse volksnamen zijn dost, duist, orega, orego, welghemoet, palingkruid, kieselof en mariankruid. Palingkruid verwijst naar het traditionele gebruik bij het bereiden van paling. In het Engels staat de plant bekend als oregano en wild marjoram. In het Duits Wilder Majoran en Oregano. In het Frans origan commun. In het Spaans orégano. In het Italiaans origano. In het Zweeds kungsmynta. In het Deens almindelig merian. Belangrijk onderscheid: oregano (Origanum vulgare) is een meerjarige vaste plant, terwijl echte marjolein (Origanum majorana) een éénjarige plant is met een mildere smaak. De twee worden vaak verward maar zijn botanisch duidelijk verschillende soorten.

Officiële documentatie

De officieel gedocumenteerde wetenschappelijke naam is Origanum vulgare L., vastgelegd door Carl Linnaeus in Species Plantarum, Volume 2, pagina 590, gepubliceerd op 1 mei 1753. De naam is bevestigd via de International Plant Names Index (IPNI), Plants of the World Online van Kew Gardens en Nederlandsesoorten.nl. De plant behoort tot de orde Lamiales, familie Lamiaceae, geslacht Origanum. Het geslacht Origanum omvat circa 38 soorten, zes ondersoorten en zeventien hybriden. De indeling van het geslacht is complex en onderwerp van voortdurende wetenschappelijke discussie. Origanum vulgare heeft circa zes erkende ondersoorten waaronder Griekse oregano (subsp. hirtum), Russische oregano (subsp. gracile) en Algerische oregano (subsp. glandulosum). In België is wilde marjolein wettelijk beschermd. In Nederland is de plant sinds 1 januari 2017 niet meer wettelijk beschermd en staat hij op de Rode lijst als algemeen voorkomend en stabiel.

Herkomst en geschiedenis

Oregano is inheems in Europa, Noord-Afrika en grote delen van gematigd Azië waaronder Iran, Siberië, Centraal-Azië en China. De plant is verwilderd in delen van Noord-Amerika en Nieuw-Zeeland. In zijn thuisland groeit de plant van nature op open, zonnige berghellingen op droge, kalkhoudende grond. In de Griekse mythologie werd oregano door de godin Aphrodite gecreëerd als symbool van geluk en voorspoed. Bruidsparen werden getooid met slingers van oregano en graven werden versierd met oreganoplanten als teken van vrede. Een bekende Griekse mythe vertelt dat de dienaar Amarakos van de koning van Cyprus een kruik geurige olie liet vallen en van schrik flauw viel. Als straf werden de goden hem in oregano veranderd. Wanneer oregano op een graf groeide beschouwde men dit als een teken dat alles goed was met de overledene.

Oregano werd in het klassieke Griekenland al eeuwenlang als culinair en medicinaal kruid gebruikt. Aan Hippocrates (circa 460 tot 370 voor Christus) wordt het gebruik van oregano als antiseptisch en digestief middel toegeschreven. De Griekse botanicus Theophrastus van Eresus (circa 371 tot 287 voor Christus) beschreef de plant uitvoerig in zijn Historia Plantarum. De Romein Plinius de Oudere beschreef oregano in zijn Naturalis Historia als medicinaal kruid. Romeinen schonken elkaar bosjes oregano ten teken van vriendschap. Via de Benedictijnse kloostertuinen verspreidde oregano zich door heel Noord-Europa. Oregano groeide lange tijd in de schaduw van zijn verwant echte marjolein maar werd populairder in heel Europa na de Tweede Wereldoorlog, toen de Italiaanse en Griekse keukens in populariteit stegen.

Culinaire toepassingen

Oregano is een van de meest gebruikte keukenkruiden ter wereld en onmisbaar in de Italiaanse, Griekse en mediterrane keuken. De smaak is krachtig, kruidig en licht bitter met een warme, hartige ondertoon. Opvallend is dat gedroogde oregano een intensere smaak heeft dan verse oregano, wat de plant bijzonder maakt in vergelijking met de meeste andere keukenkruiden.

Pizza en pasta: Oregano is het klassieke pizzakruid bij uitstek. Strooi gedroogde oregano over tomatensaus voor pizza of roer het door pastasauzen. Vers of gedroogd door bolognese, arrabbiata of puttanesca.

Gegrild vlees: Oregano is onmisbaar bij gegrild lamsvlees, kip, varken en vis. Een klassieke Griekse marinade van oregano, knoflook, citroen en olijfolie is een van de eenvoudigste en lekkerste marinades die er zijn.

Groenten: Oregano past uitstekend bij geroosterde courgette, aubergine, paprika en tomaten. Strooi vers of gedroogd over groenten voor ze de oven in gaan.

Kaas: Oregano combineert prachtig met feta, mozzarella en harde kazen. Een klassieke Griekse salade met feta, tomaat en oregano is een tijdloos gerecht.

Soepen en stoofschotels: Oregano geeft diepte aan tomatensoep, minestrone en mediterrane stoofschotels. Voeg toe aan het begin van de bereiding voor een volle smaak.

Kruidenthee: Een handjevol verse oreganobladeren in heet water geeft een aromatische kruidenthee die van oudsher wordt gebruikt bij spijsverteringsklachten.

Vers en gedroogd: Verse oregano is milder van smaak. Gedroogde oregano is intenseer en wordt vaker gebruikt in de professionele keuken. Bind verse takjes samen en hang ze omgekeerd op een droge, luchtige plek om te drogen.

Van oudsher gebruik

Oregano heeft een van de langste volksmedische geschiedenissen van alle Europese keukenkruiden. De plant bevat etherische olie met als belangrijkste bestanddelen carvacrol en thymol, alsmede rozmarinezuur en flavonoïden. Van oudsher werd oregano in de volksgeneeskunde gebruikt bij spijsverteringsklachten, als antiseptisch middel en uitwendig bij spierpijn en stijve gewrichten. In de Griekse volksgeneeskunde werd oregano van oudsher gebruikt bij hoest en verkoudheid. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Ecologische waarde

Oregano is een bijzonder waardevolle plant voor de biodiversiteit. De kleine lilaroze bloempjes zijn rijk aan nectar en trekken van juli tot september bijen, hommels, vlinders en zweefvliegen aan. Oregano staat bekend als een van de beste nectarplanten voor bijen in de zomer. De plant is ook een voedselplant voor de rupsen van diverse vlinders en motten. De krachtige geur van de blaadjes houdt schadelijke insecten op afstand en kan als natuurlijke plaagwerende plant in de moestuin worden ingezet.

Verzorgingstips

Standplaats: Volle zon. Oregano is een echte zonaanbidder die minimaal zes uur direct zonlicht per dag nodig heeft. Op een zonnige plek is de smaak het sterkst. In halfschaduw groeit de plant maar is de smaak minder intens.

Bodem: Goed doorlatende, droge tot licht vochtige, bij voorkeur kalkhoudende en matig voedselarme grond. Oregano groeit van nature op schrale, rotsachtige hellingen. Rijke, vette grond geeft een weelderige maar minder aromatische plant. Werk bij aanplant eventueel wat zand door de grond voor betere drainage.

Water: Weinig water nodig. Oregano is droogtebestendig en verdraagt geen natte voeten. Wateroverlast in de winter is de grootste vijand. Zorg altijd voor goede drainage.

Winterhardheid: Goed winterhard. Op een droge, goed doorlatende bodem verdraagt de plant strenge Nederlandse winters. Bij langdurig natte en koude winters kan het bovengrondse deel afsterven maar de wortels overleven en de plant loopt in het voorjaar betrouwbaar opnieuw uit.

Snoeien: Snoei oregano na de bloei in de zomer flink terug tot circa 10 cm boven de grond. Dit stimuleert nieuwe groei en houdt de plant compact. In het voorjaar eventuele dode takjes verwijderen. Snoei nooit in het oude hout.

Bemesting: Vrijwel geen bemesting nodig. Te veel bemesting geeft een weelderige maar minder aromatische plant.

Kweektips

Oogsten: Oregano kan het hele groeiseizoen worden geoogst. De geur en smaak zijn het sterkst vlak voor en tijdens de bloei. Knip altijd de jonge groene toppen en laat voldoende blad staan zodat de plant kan herstellen. Door regelmatig te oogsten blijft de plant compact en productief.

Drogen: Bind takjes samen en hang ze omgekeerd op een droge, luchtige plek uit de zon. Gedroogde oregano bewaart uitstekend en is maanden houdbaar in een goed afgesloten pot.

Verjongen: Oregano veroudert na enkele jaren en wordt minder productief. Vervang de plant dan door een nieuw exemplaar.

Samenplanten

Oregano combineert prachtig met andere mediterrane kruiden op een zonnige, droge standplaats zoals tijm, rozemarijn, salie en lavendel. Samen vormen ze een prachtige en functionele mediterrane kruidentuin. Oregano is ook een uitstekende buurplant in de moestuin want de sterke geur houdt bladluizen en andere schadelijke insecten op afstand. Echte tijm, rozemarijn en Salie zijn ook verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl.