Venkel – Foeniculum vulgare

Wat is venkel?

Venkel kopen, direct van de kwekerij. Foeniculum vulgare is een indrukwekkende meerjarige kruidenplant uit de schermbloemenfamilie (Apiaceae) met vederlichte, fijn verdeelde bladeren en grote groen gele bloemschermen die van juli tot september hoog boven het luchtige bladerdek uitsteken. De plant kan tot 150 cm hoog worden en geeft een mediterrane uitstraling aan elke tuin of border. Alle delen van de plant zijn eetbaar: blad, bloem, zaad en wortel. Het aroma is onmiskenbaar anijsachtig, fris en licht zoet. Venkel is een van de oudste cultuurplanten ter wereld en wordt al meer dan tweeduizend jaar gebruikt als keukenkruid en medicinaal gewas.

Naam en documentatie

De wetenschappelijke naam Foeniculum vulgare werd definitief vastgelegd door de Britse botanicus en tuinman Philip Miller (1691-1771), aangeduid als Mill., in zijn gezaghebbende werk “The Gardeners Dictionary” uit 1768. Miller is een van de meest invloedrijke botanici in de geschiedenis van de tuinbouw en beschreef honderden planten in zijn woordenboek. De geslachtsnaam Foeniculum is afgeleid van het Latijnse foenum, wat hooi betekent, een verwijzing naar de geur van de gedroogde bladeren. Vulgare betekent gewoon in het Latijn en verwijst naar het veelvoorkomende karakter van de soort. De volledige gedocumenteerde naam is dus Foeniculum vulgare Mill.

Nederlandse en internationale benamingen

Venkel staat in Nederland bekend onder de naam venkel of kruidenvenkel. In het Engels heet de plant fennel of common fennel. In het Duits Fenchel. In het Frans fenouil. In het Italiaans finocchio. In het Spaans hinojo. In het Arabisch shamar (شمر), een naam die verwijst naar het gebruik in de Arabische keuken. In de klassieke oudheid kenden de Grieken de plant als marathon (μάραθον), en de Romeinen als feniculum. De knolvenkel, een aparte ondersoort, wordt in het Italiaans ook finocchio genoemd maar is botanisch een andere plant: Foeniculum vulgare subsp. vulgare var. azoricum. De kruidenvenkel die u hier koopt is de basissoort zonder verdikking aan de basis.

Herkomst en geschiedenis

Venkel is van oorsprong afkomstig uit het Middellandse Zeegebied en groeit in het wild op droge, rotsige hellingen en langs kusten. Via handelsroutes verspreidde de plant zich al in de oudheid over heel Europa, Azië en later de rest van de wereld. De Grieken en Romeinen gebruikten venkel zowel als voedsel als medicijn. De Angelsaksische traditie beschouwde venkel als een van de negen heilige kruiden. In de middeleeuwen was venkel een vast onderdeel van de kloostertuin. Venkel staat op de lijst van planten die Karel de Grote rond 812 na Christus verordende dat ze op zijn koninklijke landerijen geteeld moesten worden, in het beroemde Capitulare de villis.

Venkel als waardplant voor de koninginnenpage

Foeniculum vulgare is de waardplant bij uitstek voor de koninginnenpage (Papilio machaon), een van de mooiste en zeldzaamste dagvlinders van Nederland. De koninginnenpage legt haar eitjes uitsluitend op planten uit de schermbloemenfamilie, waaronder venkel, dille, peterselie en pastinaak. De rupsen zijn opvallend gekleurd met groene, zwarte en oranje vlekken. Door venkel in uw tuin te planten draagt u direct bij aan de bescherming van deze bijzondere vlinder. Naast de koninginnenpage trekt venkel ook massaal bijen, hommels en zweefvliegen aan met zijn grote gele bloemschermen.

Culinaire toepassingen

Vers blad: Het fijne, vederlichte blad van kruidenvenkel heeft een fris anijsachtig aroma en is heerlijk als garnering bij vis, zeevruchten, salades en soepen. Gebruik vers blad want verhitten vermindert het aroma sterk.

Bloemen: De gele bloemschermen zijn eetbaar en een decoratieve garnering bij salades, desserts en visgerechten. Ze hebben een mildere anijssmaak dan het blad.

Zaden: Venkelzaad is een klassiek kruid in de Italiaanse, Indiase en Chinese keuken. De zaden worden gebruikt in brood, worstjes, sauzen, curries en als smaakmaker bij vis en varkensvlees. Venkelzaad wordt ook gekauwd als adem verfrisser na een maaltijd.

Wortel: De wortel van kruidenvenkel kan worden gebruikt in bouillons en soepen voor een subtiele anijssmaak.

Thee: Venkelzaadthee is een klassieke kruidenthee die al eeuwenlang wordt gedronken. Plet een theelepel venkelzaad en laat vijf minuten trekken in heet water voor een aromatische thee.

Traditioneel gebruik

Venkel wordt van oudsher in de volksgeneeskunde gebruikt en staat bekend om zijn aromatische en spijsverteringsbevorderende eigenschappen. Het venkelzaad is opgenomen in de Europese Farmacopee als officieel erkend medicinaal kruid. Van oudsher wordt venkelzaad in de volksgeneeskunde gebruikt bij spijsverteringsklachten. Voor informatie over het gebruik van venkel bij gezondheidsklachten verwijzen wij u naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel gebruik

Venkel heeft in diverse culturen een rijke spirituele traditie. Voor de Angelsaksische volkeren was venkel een van de negen heilige kruiden met beschermende eigenschappen. In de middeleeuwen werd venkel boven deuren gehangen om boze geesten te weren. In de klassieke Griekse mythologie was venkel verbonden aan Prometheus, die het heilige vuur van de goden naar de mensen bracht in een venkelstengel. Voor specifiek spiritueel of ritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Verzorgingstips

Water: Venkel is droogtetolerant eenmaal goed aangeslagen maar heeft in het eerste seizoen regelmatig water nodig. Geef voldoende water bij aanhoudende droogte maar vermijd wateroverlast want natte wortels verdraagt de plant slecht.

Bodem: Een goed doorlatende, matig vochtige en bij voorkeur kalkrijke bodem heeft de voorkeur. Venkel gedijt op vrijwel alle grondsoorten mits de afwatering goed is.

Bemesting: Bemest twee keer per jaar, in het voorjaar en de zomer, met een organische meststof voor de beste bladkwaliteit en het sterkste aroma.

Aandachtspunt: Venkel staat niet graag naast andere kruiden zoals dille, koriander en komijn. Deze planten kunnen kruisbestuiven, waardoor de smaak van het zaad beïnvloed wordt. Plant venkel bij voorkeur apart of op voldoende afstand van andere schermbloemigen.

Kweektips

Standplaats: Venkel heeft volle zon nodig voor de rijkste groei en het sterkste aroma. Op een beschutte, zonnige plek ontwikkelt de plant zich het best.

Hoogte: Kruidenvenkel kan tot 150 cm hoog worden. Plant hem achteraan in de border of als solitair zodat hij niet andere planten beschaduwt.

Oogsten: Oogst vers blad regelmatig door takjes te knippen net boven een vertakking. Laat een deel van de plant staan voor de bloei zodat u zaden kunt oogsten en de koninginnenpage kan genieten van de bloemen. Oogst zaden als de bloemschermen beginnen te verkleuren maar nog niet volledig zijn opengebarsten.

Winter: Foeniculum vulgare is goed winterhard tot -28°C. Het bovengrondse deel sterft in de winter grotendeels af maar de plant loopt elk voorjaar betrouwbaar weer uit vanuit de wortelstok. Laat de stengels staan tot het voorjaar voor extra bescherming en als voedsel voor vogels die de zaden eten.

Samenplanten

Venkel staat het liefst op enige afstand van andere schermbloemigen zoals dille en koriander vanwege mogelijke kruisbestuiving. Combineert mooi met mediterrane kruiden zoals salie en kleine bergsteentijm (Calamintha nepeta subsp. nepeta), beide verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl. De grote gele bloemschermen geven een luchtige, mediterrane uitstraling die mooi contrasteert met compactere borderkruiden.