Kleine bergsteentijm – Calamintha nepeta subsp. nepeta

Wat is kleine bergsteentijm?

Kleine bergsteentijm kopen, direct van de kwekerij. Calamintha nepeta subsp. nepeta, ook wel steentijm, bergsteentijm of calamintha genoemd, is een compacte meerjarige vaste plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). De plant vormt een luchtige, bossige struik van 40 tot 60 cm hoog met grijsgroene, fijn getande en licht behaarde blaadjes. Raak een blaadje aan en de geur is direct herkenbaar: fris en muntachtig met een subtiele toets van tijm en kamfer. Van juli tot ver in oktober verschijnen er massa’s kleine lavendelblauwe bloemetjes die boven het blad lijken te dansen. Zowel blad als bloem zijn eetbaar. De plant is verwant aan munt, oregano en bonenkruid, wat zijn aromatische karakter verklaart.

Naam en documentatie

De plant staat bekend als Calamintha nepeta subsp. nepeta, maar de officieel gedocumenteerde botanische naam is tegenwoordig Clinopodium calamintha (L.) Stace, vastgelegd in de Heukels’ Flora van Nederland (24e druk, 2020). De naam Calamintha is afgeleid van het Griekse kalame (halm of stoppel) en menthe (munt), een verwijzing naar de muntachtige geur. De naam Clinopodium komt van het Oud-Griekse klinoo (neerliggend) en podion (voetje). De plant staat ook bekend onder de synoniemen Satureja calamintha en Satureja nepeta. In 1994 werd bergsteentijm uitgeroepen tot Vaste Plant van het Jaar.

Geschiedenis en herkomst

Kleine bergsteentijm is van oorsprong een mediterrane plant die van nature voorkomt in Zuid- en West-Europa, Noord-Afrika en West-Azië. De plant groeit in het wild op droge, kalkrijke, stenige bodems in volle zon. In Nederland is de plant zeldzaam in het wild en komt voor in de grensstreek van Limburg, waar hij bekend staat als de Plant van de Miljoenenlijn. Al sinds de middeleeuwen wordt bergsteentijm in Europa gekweekt als keukenkruid en medicinaal kruid. De plant werd beschreven door de Vlaamse botanicus Rembert Dodoens in zijn Cruydt-boeck en genoot al eeuwenlang populariteit in volkstuinen door zijn frisse geur en veelzijdige gebruik in de keuken.

Culinaire toepassingen

Thee: Een paar verse blaadjes of een takje kleine bergsteentijm in heet water geeft een heerlijk frisse kruidenthee met een muntachtig aroma en een subtiele tijmtoon. Ook uitstekend als koude ijsthee in de zomer.

Keukenkruid: De bladeren kunnen vers of gedroogd worden gebruikt als smaakmaker in de keuken. De smaak zit tussen tijm en munt in en past uitstekend bij mediterrane gerechten, gegrilde groenten, vis en lichte vleesgerechten.

Oliën en azijnen: Een takje bergsteentijm in olijfolie of witte wijnazijn geeft een aromatische, kruidige smaakmaker.

Garnering: De kleine lavendelblauwe bloemetjes zijn eetbaar en een verfijnde garnering bij salades, desserts en zomerse gerechten.

Drogen: Gedroogde bladeren en bloemen van kleine bergsteentijm houden hun aroma goed vast en zijn het hele jaar door te gebruiken in thee en als kruid.

Traditioneel gebruik

Kleine bergsteentijm wordt van oudsher in de volksgeneeskunde gebruikt. Rembert Dodoens beschreef de plant in zijn Cruydt-boeck als kruid dat de eetlust opwekt en de spijsvertering ondersteunt. De plant is echter niet opgenomen in de officiële lijst van medicinaal erkende planten. Voor informatie over het gebruik van kruiden bij gezondheidsklachten verwijzen wij u naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel gebruik

Bergsteentijm werd in middeleeuwse kruidenboeken beschreven als een plant met reinigende en beschermende eigenschappen. De frisse, aromatische geur werd gebruikt om ruimtes te verfrissen en een heldere geest te bevorderen. Voor specifiek spiritueel of ritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

Kleine bergsteentijm is een van de beste bijenplanten die u in uw tuin kunt plaatsen. De bloemen zijn bijzonder rijk aan nectar en stuifmeel en trekken van juli tot oktober massaal bijen, hommels, vlinders en zweefvliegen aan. De plant draagt daarmee sterk bij aan de biodiversiteit in uw tuin.

Verzorgingstips

Water: Kleine bergsteentijm is droogtetolerant en heeft weinig water nodig eenmaal goed aangeslagen. Geef in het eerste seizoen regelmatig water om de plant goed te laten wortelen. Vermijd wateroverlast want de plant verdraagt natte wortels slecht, zeker in de winter.

Bodem: Een goed doorlatende, droge tot matig vochtige bodem heeft de voorkeur. De plant gedijt uitstekend op schrale, kalkrijke of stenige grond. Op te voedselrijke grond groeit de plant weelderig maar bloeit hij minder rijk.

Bemesting: Kleine bergsteentijm heeft weinig voeding nodig. Een jaarlijkse lichte bemesting in het voorjaar met een organische meststof is voldoende. Overdaad aan meststoffen werkt averechts.

Kweektips

Standplaats: Zet de kleine bergsteentijm op een zonnige plek. In de volle zon is het aroma het sterkst en de bloei het rijkst. De plant verdraagt ook halfschaduw maar bloeit dan minder uitbundig.

Woekeren: Kleine bergsteentijm woekert nauwelijks en is daarmee een uitstekende keuze voor de border zonder dat u zich zorgen hoeft te maken over overwoekering. De plant zaait zich wel licht uit, wat u kunt beperken door uitgebloeide bloemen tijdig te verwijderen.

Oogsten: Oogst takjes voor culinair gebruik bij voorkeur net voor de volle bloei, wanneer de etherische oliën het sterkst zijn. Knip takjes net boven een bladpaar af. Blad en bloem zijn beide eetbaar en kunnen vers of gedroogd worden gebruikt.

Winter: Kleine bergsteentijm is goed winterhard tot -20°C. Het bovengrondse deel sterft in de winter af maar de plant loopt elk voorjaar betrouwbaar weer uit. Laat de verdroogde stengels bij voorkeur staan tot het voorjaar, zij bieden schuilmogelijkheden voor nuttige insecten en geven structuur in de winterse tuin.

Samenplanten

Kleine bergsteentijm combineert prachtig met andere mediterrane en aromatische kruiden zoals salie, lavendel, tijm en rozemarijn. Ook mooi naast de dropplant (Agastache ‘Black Adder’) die u eveneens bij ons kunt bestellen, voor een zomerse border die trilt van het insectenleven. De plant is ook geschikt voor kruidenhoeken, rotstuinen, geveltuinen en grote potten.