Grote kattenstaart – Lythrum salicaria

Wat is grote kattenstaart?

Grote kattenstaart kopen, direct van de kwekerij. Lythrum salicaria L. is een inheemse meerjarige vaste plant uit de kattenstaartfamilie (Lythraceae) met lancetvormige bladeren en indrukwekkende roodpaarse bloemaren die van juni tot september tot 35 cm lang kunnen worden. De rechtopstaande, vierkantige stengels worden 60 tot 120 cm hoog en eindigen in sierlijke bloeiaren die vol zitten met kleine, zeszijdige bloemen. De plant groeit het liefst op vochtige tot natte standplaatsen langs oevers, in natte borders en vochtige graslanden. Grote kattenstaart is een van de meest waardevolle inheemse planten voor de biodiversiteit in Nederland.

Naam en documentatie

De wetenschappelijke naam Lythrum salicaria werd vastgelegd door Carl Linnaeus in 1753 in zijn Species Plantarum. De L. achter de naam verwijst naar Linnaeus als eerste officiële beschrijver. De geslachtsnaam Lythrum is afgeleid van het Griekse lythron, wat met bloed bezoedeld of bevlekt betekent, een verwijzing naar de intens roodpaarse kleur van de bloemen. Salicaria komt van het Latijnse salix, wat wilg betekent, een verwijzing naar de lancetvormige bladeren die lijken op wilgenbladeren. De plant groeit ook vaak op dezelfde vochtige plaatsen als wilgen. In het Duits staat de plant bekend als Blut-Weiderich, letterlijk bloedwederik, eveneens een verwijzing naar de bloedkleur van de bloemen. Andere volksnamen zijn rode wederik, bloedkruid en bloedweegbree.

Nederlandse en internationale benamingen

Lythrum salicaria staat in Nederland bekend als grote kattenstaart. De naam verwijst naar de lange, rechtopstaande bloemaar die lijkt op de opgeheven staart van een nieuwsgierige kat. In het Engels: purple loosestrife. In het Duits: Blut-Weiderich of Gemeiner Weiderich. In het Frans: salicaire commune. In het Italiaans: salcaria comune. In het Zweeds: fackelblomster, wat vakkelbloem betekent, een verwijzing naar de opvallende bloeiaren. Volksnamen in het Nederlands zijn: rode wederik, bloedkruid, bloedweegbree en kattenstaart.

De kattenstaartdikpootbij: een unieke afhankelijkheid

Grote kattenstaart heeft een bijzondere en zeldzame ecologische relatie met de kattenstaartdikpootbij (Macropis europaea), een wilde bijensoort die volledig afhankelijk is van deze plant. De kattenstaartdikpootbij verzamelt uitsluitend stuifmeel van de grote kattenstaart voor haar voedsel en voortplanting. U kunt deze zeldzame bij alleen zien tijdens de bloeiperiode van de grote kattenstaart, van half juni tot eind augustus. Het groene stuifmeel is goed zichtbaar op haar achterpoten, alsof ze groene sokjes draagt. Door grote kattenstaart in uw tuin te planten draagt u direct bij aan het voortbestaan van deze bijzondere wilde bijensoort.

Medicinaal gebruik

Lythrum salicaria heeft een lange en goed gedocumenteerde medicinale geschiedenis. Al in de oudheid werden de geneeskrachtige eigenschappen van de plant gewaardeerd. De bloeiende bovenstukken van de plant werden van oudsher gebruikt als samentrekkend en wondhelend middel. In de volksgeneeskunde werden kompressen van de bladeren op open wonden gelegd als ontsmettingsmiddel. Na een periode van vergetelheid in de 17e eeuw werd de plant in de 19e eeuw herontdekt als geneesmiddel. Wetenschappelijk onderzoek heeft de aanwezigheid van looistoffen, flavonoïden en andere bioactieve stoffen bevestigd. De plant is opgenomen in diverse Europese kruidenfarmacopeeen. Voor informatie over het gebruik van kruiden bij gezondheidsklachten verwijzen wij u naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel gebruik

De intense roodpaarse kleur van de bloemen en de naam lythron, met bloed bezoedeld, gaven de plant in diverse culturen een bijzondere symbolische betekenis. In de Europese volksmagie werd grote kattenstaart gebruikt als beschermend kruid en werd de plant geassocieerd met levenskracht en genezing. De plant had in sommige tradities een apotropaïsche functie, bedoeld om kwaad af te wenden. Voor specifiek spiritueel of ritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

Grote kattenstaart is een van de meest waardevolle inheemse planten voor de biodiversiteit. De bloemen zijn bijzonder rijk aan nectar en stuifmeel en trekken een groot scala aan insecten aan: bijen, hommels, vlinders, zweefvliegen en kevers. De plant is waardplant voor de kattenstaartdikpootbij, het boomblauwtje en de grote vuurvlinder. Na de bloei zijn de zaadhoofden een geliefde voedselbron voor vogels zoals groenlingen, vinken en mezen. De dichte begroeiing biedt schuilmogelijkheden voor kleine waterdieren en oeverinsecten. Grote kattenstaart speelt ook een rol als zuiverende oeverplant die voedingsstoffen opneemt uit het vijverwater.

Verzorgingstips

Water: Grote kattenstaart houdt van een vochtige tot natte standplaats en verdraagt tijdelijk waterstanden tot 15-20 cm. De plant kan niet goed tegen langdurige droogte. Geef bij droge periodes ruim water.

Bodem: Een voedselrijke, vochtige tot natte bodem heeft de voorkeur. De plant gedijt op klei, leem en zandgrond mits vochtig genoeg. Ook geschikt voor oeverbeplanting en vijverranden.

Bemesting: Grote kattenstaart heeft weinig extra bemesting nodig op voedselrijke vochtige grond. Op schralere grond kunt u eenmaal per jaar in het voorjaar een organische meststof toevoegen.

Kweektips

Standplaats: Grote kattenstaart groeit het beste op een zonnige tot halfschaduwrijke plek. In de volle zon is de bloei het rijkst. De plant verdraagt schaduw maar bloeit dan minder uitbundig.

Uitzaaien: Grote kattenstaart zaait zich gemakkelijk uit op gunstige vochtige plekken. Verwijder uitgebloeide bloemaren tijdig als u ongewenste uitzaaiing wilt voorkomen.

Vijver en oever: De plant kan in ondiep water worden geplant tot circa 10 cm diepte. Ideaal voor de overgangszone tussen water en land bij vijvers en oevers.

Winter: Grote kattenstaart is uitstekend winterhard tot -35°C. Het bovengrondse deel sterft in de winter af maar de plant loopt elk voorjaar betrouwbaar weer uit. Laat de stengels staan tot het voorjaar voor structuur in de tuin en als voedselbron voor vogels die de zaden eten.

Samenplanten

Grote kattenstaart combineert prachtig met andere inheemse vochthoudende kruiden en vaste planten zoals adderwortel (Persicaria bistorta) en knikkend nagelkruid (Geum rivale), beide verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl. De statige roodpaarse bloemaren geven een prachtig kleurcontrast met de zachte roze bloemen van adderwortel en de lichte roze-oranje kleuren van knikkend nagelkruid.