Uiensoepboom, Chinese toonboom – Toona sinensis

Wat is de uiensoepboom?

Uiensoepboom kopen, direct van de kwekerij. Toona sinensis (A.Juss.) M.Roem. is een bladverliezende boom uit de mahoniefamilie (Meliaceae) die inheems is in Oost- en Zuidoost-Azië. De boom wordt in zijn natuurlijke habitat 15 tot 25 meter hoog met een stam van tot 70 cm doorsnee, maar is door jaarlijkse snoei eenvoudig compact te houden als struik of kleine boom van 50 cm tot 2 meter. De prachtige geveerde bladeren worden tot 60 cm lang en bestaan uit 10 tot 40 blaadjes. De jonge scheuten zijn bij het uitlopen rood-brons van kleur en verkleuren later naar frisgroen. In de zomer produceert de boom bij warm weer hangende trossen roomwitte bloemen die een aangename geur verspreiden en rijk zijn aan nectar. In de herfst verkleurt het blad spectaculair geel voordat het afvalt. Het hout van de boom ruikt aangenaam cederachtig en wordt in China gebruikt voor meubels, theekisten en als wierook.

De naam: Toona sinensis en al zijn benamingen

De wetenschappelijke naam Toona sinensis (A.Juss.) M.Roem. vertelt de botanische geschiedenis van de boom. De soortnaam sinensis is Latijn voor “uit China” en verwijst naar de herkomst van de boom. De geslachtsnaam Toona is afgeleid van de lokale naam “tun” of “toon” die in India en Azië voor deze boomsoort wordt gebruikt. De A.Juss. verwijst naar Antoine Laurent de Jussieu (Parijs, 12 april 1748 tot Parijs, 17 september 1836), de Franse botanicus die de boom voor het eerst wetenschappelijk beschreef. M.Roem. verwijst naar Michael Joseph Roemer (Zürich, 21 februari 1791 tot Zürich, 15 februari 1849), de Zwitserse botanicus die de boom in 1846 herplaatste in het geslacht Toona. Een eerder gebruikt synoniem is Cedrela sinensis A.Juss., dat nog veel in oudere literatuur voorkomt.

In het Nederlands heeft de boom meerdere namen. Uiensoepboom is de meest gebruikte naam in Nederland, een directe verwijzing naar de krachtige uiensoepsmaak van de jonge scheuten. Chinese toonboom verwijst naar de botanische naam en de Chinese herkomst. Chinese mahonie en Chinese mahonieboom verwijzen naar de verwantschap met de mahoniefamilie. Franse uiensoepboom is een naam die ook veel gebruikt wordt. Maggiboom verwijst naar de smaak die doet denken aan Maggi-kruiden. In China heet de boom xiangchun (香椿), wat letterlijk “geurige lente” betekent. Het karakter voor lente zit verwerkt in de Chinese naam, wat verwijst naar het feit dat de boom zijn eerste scheuten geeft precies wanneer de lente begint. In het Engels staat de boom bekend als Chinese toon, Chinese mahogany, Chinese cedar, red toon en beef and onion plant.

Officiële documentatie

Toona sinensis behoort tot de familie Meliaceae, de mahoniefamilie, subfamilie Melioideae. De soort werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven door Antoine Laurent de Jussieu. In 1846 herplaatste Michael Joseph Roemer de soort in het geslacht Toona in zijn publicatie Familiarum naturalium regni vegetabilis synopses monographicae, waarmee de huidige naam Toona sinensis (A.Juss.) M.Roem. officieel werd vastgelegd. De volledige wetenschappelijke naam is bevestigd via The Plant List (2014) versie 1.1 en Plants of the World Online van Kew Gardens. Het geslacht Toona omvat circa vijf soorten, waarvan Toona sinensis de meest bekende en meest gebruikte is. De soort was al bekend in de westerse wetenschap in 1743 en werd in 1862 voor het eerst in Europa geïntroduceerd, aldus Ebben Nurseries. Een eerder gebruikt synoniem is Cedrela sinensis A.Juss., dat nog veel voorkomt in oudere literatuur en bij kwekerijen.

Herkomst en verspreiding

Toona sinensis is inheems in Oost- en Zuidoost-Azië. Het natuurlijke verspreidingsgebied omvat China, Korea, Nepal, India, Maleisië, Thailand, Indonesië en Myanmar. In China is de boom al eeuwenlang gekweekt als voedsel- en medicinale plant. In Europa werd de boom in 1862 voor het eerst geïntroduceerd en was aanvankelijk voornamelijk bekend als sierplant vanwege zijn spectaculaire geveerde bladeren. In Nederland en Europa is de boom pas recent populair geworden als eetbare plant, met name in de permacultuur en voedselbosbeweging. De combinatie van sierwaarde en culinaire waarde maakt hem nu ook in Nederland steeds populairder.

Xiangchun: de lentedelicatesse van China

In China is xiangchun (香椿) een van de meest geliefde seizoensingrediënten van het jaar. De jonge scheuten van de boom verschijnen precies aan het begin van de lente en zijn slechts enkele weken beschikbaar op de markt, wat de delicatesse extra bijzonder maakt. In Chinese marktsteden worden de verse rode scheuten gebundeld verkocht als een kostbaar voorjaarsproduct. Chefkoks en thuiskoks in heel China zijn er dol op vanwege hun unieke smaak die nootachtig, licht bitter en uitgesproken uienachtig is. De scheuten worden rauw gegeten, geroerbakt, gemarineerd, gepekeld of verwerkt tot een geurige pasta die gebruikt wordt om gefrituurde rijst en soepen op smaak te brengen. Een klassiek Chinees gerecht is xiangchun met tofu of roerei. In de afgelopen jaren is er ook een groeiende exportmarkt voor producten op basis van toona sinensis in de vorm van conserven, blikgroente en gedroogde bladeren. Wetenschappelijk onderzoek uit 2020 toonde bovendien de aanwezigheid van zogenaamde toonasinenoïden aan, een nieuwe klasse limonoïden met neuroprotectieve eigenschappen.

Culinaire toepassingen in Nederland

De jonge scheuten en bladeren van de uiensoepboom smaken kruidig, nootachtig en doen sterk denken aan Franse uiensoep. Ze zijn het lekkerst in het voorjaar wanneer ze nog jong en mals zijn. In de zomer worden de bladeren wat bitterder van smaak. In de herfst is de smaak weer aangenamer en milder. Voeg de bladeren bij voorkeur pas aan het einde van de bereiding toe om het aroma optimaal te bewaren.

Rauw: De jonge scheuten rauw verwerken in salades geeft een verrassend kruidig uienaroma. Fijngehakt door een groene salade of als garnering.

Roerbakken: De jonge scheuten in kleine stukjes met ei roerbakken is een van de lekkerste bereidingen. Kort bakken op hoog vuur bewaart het aroma het best.

Soep en sauzen: Fijngehakte bladeren door soepen en sauzen geven een intense uiensoepsmaak zonder dat u uien hoeft te snijden.

Gestoofd: De scheuten langzaam stoven in bouillon, room of wijn geeft een zachte verfijnde smaak die uitstekend past bij vlees en pasta.

Pesto: Een pesto van uiensoepboombladeren is een bijzondere en smaakvolle variant op de klassieke basilicumpesto.

Wierook: De takken van de boom verspreiden bij verbranding een aangename cederachtige geur. Ze worden in China traditioneel als wierook gebruikt in tempels.

Kiemgroente: Van de zaden van de uiensoepboom kan een heerlijke kiemgroente gekweekt worden die dezelfde krachtige smaak heeft als de scheuten.

Van oudsher gebruik

In de traditionele Chinese geneeskunde worden vrucht, bast, wortels en bladeren van Toona sinensis al eeuwenlang van oudsher gebruikt bij darmklachten en als versterkend middel. Het hout wordt in China al duizenden jaren gebruikt voor meubels vanwege zijn bijzondere cederachtige geur en duurzaamheid. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Ecologische waarde

De uiensoepboom is een waardevolle boom voor de biodiversiteit. De hangende trossen roomwitte bloemen trekken in de zomer bij warm weer veel bijen, hommels en vlinders aan en zijn rijk aan nectar. In een voedselbos of permacultuur tuin is de uiensoepboom een uitstekende bovenlaagboom die tegelijkertijd sierwaarde, schaduw, organisch materiaal en eetbare oogst levert.

Verzorgingstips

Standplaats: Volle zon tot halfschaduw. De boom groeit het best op een zonnige plek maar verdraagt ook halfschaduw.

Bodem: Goed doorlatende, voedzame grond heeft de voorkeur. Vermijd wateroverlast want de boom verdraagt geen natte voeten.

Winterhardheid: De volwassen boom is goed winterhard. Jonge planten in de eerste twee tot drie jaar verdienen bescherming bij strenge vorst. Na vorstschade loopt de boom betrouwbaar opnieuw uit vanuit de wortels, soms pas in juli.

Snoeien: Voor een optimale scheutenoogst snoeit u de boom jaarlijks terug tot 50 cm à 1 meter hoogte. Door de groeikracht komen er dan veel nieuwe malse scheuten aan. De boom kan ook doorgroeien tot een grote solitaire boom maar dan worden de scheuten moeilijker te bereiken. Begin pas met knotten als de stam voldoende dikte heeft ontwikkeld. Snoei niet tijdens strenge vorst.

Slakken: Jonge planten zijn gevoelig voor slakken en voor vraatschade door reeën. Houd slakken op afstand bij nieuw aangeplante exemplaren.

In pot: De uiensoepboom is ook te kweken in een grote pot en jaarlijks terug te snoeien voor een compacte struikvorm op het terras of balkon.

Kweektips

Oogsten door het seizoen: In het voorjaar zijn de jonge rood-bronzen scheuten het meest verfijnd van smaak. In de zomer worden de bladeren wat bitterder. In de herfst is de smaak weer aangenamer. Door regelmatig te snoeien stimuleert u de boom tot het maken van nieuwe jonge scheuten het hele groeiseizoen door. Oogst de blaadjes en steeltjes tot circa 2 tot 3 mm dikte voor de lekkerste resultaten.

Groei: De uiensoepboom is een snelle groeier. Een jong boompje van 40 cm kan in drie tot vijf jaar uitgroeien tot een boom van meerdere meters. Houd hier rekening mee bij de keuze van de standplaats.

Samenplanten

De uiensoepboom past uitstekend in een voedselbos of permacultuur tuin als bovenlaagboom. Hij combineert goed met lage schaduwtolerante planten eronder zoals daslook, Chinese bieslook en andere vergeten groenten. Alle ook verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl. De sierwaarde van de boom maakt hem ook geschikt als solitaire boom in een grotere tuin of als blikvanger in een border.