Daslook – Allium ursinum

Wat is daslook?

Daslook kopen, direct van de kwekerij. Allium ursinum L. is een inheemse meerjarige vaste plant uit de narcisfamilie (Amaryllidaceae) met brede, donkergroene, ovale bladeren en een onmiskenbare milde knoflooksmaak. De plant wordt 30 tot 40 cm hoog en bloeit van april tot juni met sierlijke, stervormige witte bloempjes in bolvormige schermen. Na juli verdwijnt het bovengrondse deel van de plant volledig en blijft enkel de ondergrondse bloembol over. In het vroege voorjaar pieken de eerste frisgroene blaadjes al in februari of maart weer boven de grond. Daslook is een van de meest geliefde voorjaarskruiden van Nederland en de eerste verse smaakmaker van het tuinjaar.

De naam: Allium ursinum en waarom de das erbij hoort

De wetenschappelijke naam Allium ursinum L. werd vastgelegd door Carl Linnaeus in zijn standaardwerk Species Plantarum in 1753. De geslachtsnaam Allium heeft meerdere mogelijke verklaringen. Sommige taalkundigen leiden de naam af van het Latijnse olere, wat “geur verspreiden” betekent, een directe verwijzing naar de krachtige lookgeur. Anderen verbinden de naam met het Keltische woord “all”, dat “warm” en “scherp” betekent, een verwijzing naar de eigenschappen van de plant. Een derde verklaring leidt de naam af van het Griekse aglis, dat knoflook betekent, afgeleid van het Griekse glis, wat “iets kroms of ronds” betekent, een verwijzing naar de bol.

De soortnaam ursinum komt van het Latijnse ursus, dat “beer” betekent. De naam is ontstaan door het oude volksgeloof dat beren na hun winterslaap als eerste op zoek gingen naar daslook om hun lichaam te versterken en hun kracht te herwinnen. Dit is ook de reden dat de plant in het Duits Bärlauch heet, in het Frans ail des ours en in het Engels bear garlic. De Nederlandse naam daslook is bijzonder want in alle andere talen is het de beer die de naam bepaalt, maar in het Nederlands is het de das. De verklaring is dat men vroeger dacht dat dassen hun burchten aanlegden op precies de plaatsen waar daslook groeide. De Vlaamse herborist Rembert Dodoens noteerde al in 1608: “in Brabant van den gemeynen man Dasloock gheheeten.” Andere Nederlandse volksnamen zijn berenlook, borslook, uienbloem, woutknooplook en wilde knoflook.

Officiële documentatie

De officieel gedocumenteerde wetenschappelijke naam is Allium ursinum L., vastgelegd door Carl Linnaeus in zijn standaardwerk Species Plantarum, Volume 1, pagina 296, gepubliceerd op 1 mei 1753 door Laurentius Salvius in Stockholm. De L. verwijst naar Linnaeus als auteur. In de Heukels’ Flora van Nederland, 24e druk (2020) door Duistermaat, is de plant ingedeeld in de narcisfamilie (Amaryllidaceae). Eerder werd de plant ingedeeld in de lookfamilie (Alliaceae) en de leliefamilie (Liliaceae), maar moleculair-genetisch onderzoek heeft geleid tot herindeling in de narcisfamilie. Erkende synoniemen zijn Allium nemorale Salisb., Allium latifolium Gilib. en Ophioscorodon ursinum (L.) Wallr. De plant werd al in 1608 beschreven door de Brabantse botanicus Rembert Dodoens in zijn Cruydeboeck.

Nederlandse en internationale benamingen

In het Nederlands zijn daslook en berenlook de meest gebruikte namen. Oudere volksnamen zijn borslook, uienbloem en woutknooplook. In het Engels staat de plant bekend als wild garlic, bear garlic en ramsons. De naam ramsons is afgeleid van het Angelsaksische hramsa, wat “wrang” of “breedbladige knoflook” betekent. In het Duits Bärlauch. In het Frans ail des ours en ail sauvage. In het Spaans ajo de los osos. In het Italiaans aglio orsino. In het Zweeds ramslök. In het Noors ramsløk. In het Deens rams-løg. In het Fins karhunlaukka, wat letterlijk “beerlook” betekent. In het Pools czosnek niedźwiedzi, eveneens “beerknoflook”. In het Russisch Черемша (cheremsha). In het Hongaars medvehagyma, ook “beerlook”. Daslook komt niet voor in China, Japan of Korea en heeft dan ook geen Chinese, Japanse of Koreaanse volksnamen. In alle Europese talen is het steeds de beer die terugkeert in de naam, met uitzondering van het Nederlands waar de das de hoofdrol speelt.

Herkomst en verspreiding in Nederland

Allium ursinum is inheems in heel Europa met uitzondering van het Middellandse Zeegebied, en komt verder voor in Klein-Azië, de Kaukasus en Siberië tot Kamtsjatka. De plant groeit van nature in schaduwrijke loofbossen met een humusrijke, vochtige, kalkhoudende ondergrond. In Nederland is de plant sinds 1 januari 2017 niet meer wettelijk beschermd. In het wild mag de plant echter niet worden geplukt in beschermde natuurgebieden. Door daslook in uw eigen tuin te kweken heeft u elk voorjaar een betrouwbare eigen voorraad van dit heerlijke lentekruid.

Let op: verwisseling met giftige planten

Het seizoen van daslook: maand voor maand

Februari tot maart: De eerste frisgroene blaadjes pieken boven de grond. Dit is het moment waarop daslook het malst en het meest aromatisch is. De smaak is dan het zachts en het meest verfijnd.

April tot mei: De plant staat in volle bloei met sierlijke witte stervormige bloempjes. Het blad wordt wat pittiger en taaier van smaak maar is nog steeds volledig eetbaar. De bloemen zijn ook eetbaar en prachtig als garnering.

Juni tot juli: De plant bloeit uit en begint zich terug te trekken onder de grond. Het blad sterft af.

Juli tot februari: De plant is volledig ondergronds als bol. In het voorjaar komt hij betrouwbaar opnieuw op.

Culinaire toepassingen

Alle delen van daslook zijn eetbaar: het blad, de bloemknoppen, de bloemen en de bolletjes. De smaak zit tussen knoflook en ui in maar is zachter en verfijnder dan gewone knoflook. Voeg daslook bij voorkeur rauw of pas aan het einde van de bereiding toe om de smaak optimaal te bewaren want verhitting vermindert het aroma sterk.

Pesto: Daslookpesto is een van de populairste toepassingen. Mix verse bladeren met olijfolie, pijnboompitten of cashewnoten, Parmezaanse kaas, peper en zout. Heerlijk door pasta, op brood of als smaakmaker bij vlees en vis. Pesto blijft in een afgesloten potje met een laagje olie meerdere dagen goed in de koelkast.

Kruidenboter: Pureer verse blaadjes fijn en meng door zachte roomboter. Een lichtgroene, milde knoflookboter die prachtig is op vers brood, bij de barbecue of als smaakmaker bij een biefstuk. De boter is prima in te vriezen.

Soep: Daslooksoep is een klassieker van het vroege voorjaar. De subtiele knoflooksmaak geeft de soep een unieke twist. Ook lekker als toevoeging aan andere groentesoepen.

Salades: Fijngehakte blaadjes door een salade geven een frisse knoflooksmaak. De witte bloempjes zijn decoratief en smaakvol als garnering.

Pasta en risotto: Daslook is heerlijk door pasta, risotto en aardappelpuree. Voeg hem pas toe aan het einde van de bereiding.

Omeletten en roereieren: Fijngehakte blaadjes door het ei geven een bijzondere voorjaarse smaak.

Invriezen: Daslook is prima in te vriezen. Hak de bladeren fijn, doe ze in een ijsblokjesvorm met water of olijfolie en vries in voor gebruik in soepen en sauzen buiten het seizoen.

Van oudsher gebruik

Daslook heeft een lange volksmedicinale geschiedenis in heel Europa. De eerste gedocumenteerde menselijke consumptie van daslook stamt uit de mesolithische nederzetting van Barkær in Denemarken, waar een afdruk van een blad is gevonden. Vanaf de middeleeuwen werd de plant breed gebruikt in de volksgeneeskunde van heel Europa. Een oud Engels versje luidt: “Eat leeks in March and ramsons in May, and all the year after the physicians may play.” Van oudsher werd de plant gebruikt bij darmklachten en als versterkend voorjaarskruid. In Duitsland worden jaarlijks daslookfestivals georganiseerd in dorpen in het Mecsekgebergte in Hongarije. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Ecologische waarde

De witte bloempjes van daslook zijn een van de eerste nectarbronnen van het jaar voor bijen, hommels en zweefvliegen. De zweefvlieg Portevinia maculata, ook bekend als de daslook-zweefvlieg, is volledig afhankelijk van daslook als larvenhost en komt nergens anders voor. De plant bloeit vroeg in het voorjaar op het moment dat bestuivers dringend voedsel nodig hebben na de winter. Daslook is een inheemse plant die bijdraagt aan de biodiversiteit van de Nederlandse tuin. Katten houden overigens niet van de geur van daslook, wat hem ook populair maakt als randbeplanting rondom een moestuin.

Verzorgingstips

Standplaats: Halfschaduw tot schaduw is ideaal. Daslook groeit van nature onder loofbomen en gedijt goed op plekken waar weinig anders wil groeien. Vermijd direct felle zonlicht want dan droogt de plant te snel uit.

Bodem: Een vochtige, humusrijke, kalkhoudende bodem heeft de voorkeur. Daslook gedijt het best op leem of zavel. Voeg jaarlijks wat compost toe voor de beste resultaten.

Water: Houd de bodem vochtig maar niet drassig. Daslook houdt niet van uitdroging, zeker niet in de periode dat het blad boven de grond staat.

Winterhard: Daslook is volkomen winterhard tot -25 graden Celsius. De bol overleeft problemloos in de grond.

In pot: Daslook is ook te kweken in een ruime pot op een schaduwrijke plek. Gebruik een diepe pot want de bollen vermeerderen zich ondergronds.

Kweektips

Oogsten: Oogst de bladeren van februari tot april als ze jong en mals zijn. Want tijdens en na de bloei worden de bladeren pittiger en taaier. Snij nooit de hele plant af maar laat altijd enkele bladeren staan zodat de plant voldoende energie kan opbouwen voor het volgende jaar.

Bloemen oogsten: De witte bloempjes zijn eetbaar en decoratief als garnering bij salades en soepen. De bloemknoppen zijn smaakvoller dan de volledig open bloemen.

Samenplanten

Daslook combineert prachtig met andere schaduwminnende vaste planten. Klassieke combinaties zijn varens, hosta’s en koekoeksbloemen. Na het afsterven van daslook in mei tot juni laten grootbladige planten zoals hosta’s en rodgersia’s de kale plekken naadloos verdwijnen. Daslook is ook een mooie onderbeplanting bij bladverliezende struiken en bomen want hij loopt al uit voordat de bomen hun bladeren krijgen. Chinese bieslook (Allium tuberosum) is ook verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl en past goed in combinatie met daslook op een schaduwrijke plek.