Rode melde – Atriplex hortensis

Wat is rode melde?

Rode melde kopen, direct van de kwekerij. Atriplex hortensis L. var. rubra is een éénjarige bladgroente uit de amarantenfamilie (Amaranthaceae) met spectaculair diep donkerroodpaarse, driehoekige bladeren die smaken als spinazie. De plant wordt 50 tot 150 cm hoog en heeft een stevige, rechtopstaande stengel. In juli en augustus vormt de plant lange aren met kleine bruinrode bloempjes die uitgroeien tot decoratieve zaaddozen. De bladeren behouden hun prachtige rode kleur ook na bereiding. Rode melde is tegelijkertijd een bijzondere eetbare groente en een decoratieve tuinplant die een prachtig kleuraccent geeft in de moestuin, de kruidentuin of de border.

De naam: Atriplex hortensis en zijn benamingen

De wetenschappelijke naam Atriplex hortensis L. werd vastgelegd door Carl Linnaeus in zijn standaardwerk Species Plantarum, Volume 2, pagina 1053, gepubliceerd op 1 mei 1753. De L. verwijst naar Linnaeus als auteur. De geslachtsnaam Atriplex is afgeleid van het oude Griekse ἀτράφαξυς (atraphaxys), een pre-Grieks leenwoord dat al door de Griekse botanicus Theophrastus van Eresus werd gebruikt voor planten uit dit geslacht, en dat ook door de Romein Plinius de Oudere werd gebruikt voor orach of bergspinazie. De soortnaam hortensis is Latijn voor “van de tuin” of “gecultiveerd”, een verwijzing naar het feit dat de plant al eeuwenlang als tuingroente wordt gekweekt. De variëteit rubra is Latijn voor “rood” en werd al door Linnaeus zelf beschreven in datzelfde werk uit 1753 als Atriplex hortensis var. rubra L., bevestigd via Plants of the World Online van Kew Gardens.

De familie Amaranthaceae omvat tegenwoordig ook de vroegere ganzenvoetfamilie (Chenopodiaceae) waartoe rode melde jarenlang werd gerekend. Moleculair-genetisch onderzoek heeft aangetoond dat beide families één familie vormen, waarna ze zijn samengevoegd tot Amaranthaceae. In oudere literatuur en bij sommige kwekerijen wordt rode melde nog steeds ingedeeld bij Chenopodiaceae.

Officiële documentatie

De officieel gedocumenteerde wetenschappelijke naam is Atriplex hortensis L., vastgelegd door Carl Linnaeus in Species Plantarum, Volume 2, pagina 1053, gepubliceerd op 1 mei 1753 door Laurentius Salvius in Stockholm. De rode variëteit werd door Linnaeus zelf in hetzelfde werk beschreven als Atriplex hortensis var. rubra L. De naam is bevestigd via de International Plant Names Index (IPNI), Plants of the World Online van Kew Gardens en het Integrated Taxonomic Information System (ITIS). De oudste gedocumenteerde beschrijving van de plant stamt van Theophrastus van Eresus (circa 371 tot 287 voor Christus), die als eerste botanicus en “Vader van de Plantkunde” wordt beschouwd en de plant beschreef in zijn werken Historia Plantarum en De Causis Plantarum. Deze werken werden in de vijftiende eeuw van het Grieks in het Latijn vertaald.

Nederlandse en internationale benamingen

In het Nederlands zijn rode melde en tuinmelde de meest gebruikte namen. Ook rode spinazie en Duitse bergspinazie worden gebruikt. In het Engels staat de plant bekend als red orache, garden orache, mountain spinach, French spinach en arrach. In het Duits Garten-Melde en Rote Melde. In het Frans arroche des jardins en bonne-dame. In het Italiaans atriplice degli orti. In het Spaans armuelle mole. In het Deens have-mælde. In het Fins tarhamaltsa. In het Kroatisch vrtna pepeljuga. In het Hongaars kerti laboda.

Herkomst en geschiedenis

Rode melde is inheems in Eurazië, van de Middellandse Zee tot Midden-Azië en China. De oudste gedocumenteerde beschrijving stamt van Theophrastus van Eresus, die leefde van circa 371 tot 287 voor Christus. De plant werd al in de klassieke oudheid in het Middellandse Zeegebied als volksgroente gegeten, lang voordat spinazie zijn opmars maakte. In de middeleeuwen was tuinmelde in Europa wijdverbreid als keukenkruid en bladgroente. De rode variëteit werd ook in Tibet en Bengalen geteeld. In Italië gebruikten koks de groene bladeren vroeger om pasta te kleuren. De plant is tegenwoordig verwilderd in heel Europa, Noord-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland. Rode melde raakte in de vergetelheid nadat spinazie populairder werd als bladgroente, maar is de laatste jaren bezig aan een duidelijke comeback als vergeten groente bij moestuiniers en permacultuur enthousiastelingen.

Culinaire toepassingen

Rode melde smaakt zacht, licht zout en spinazieachtig. Het jonge blad is malser en verfijnder van smaak dan het oudere blad. Een groot voordeel ten opzichte van spinazie is dat rode melde beter bestand is tegen warmte en minder snel doorschiet, waardoor u het seizoen langer kunt oogsten. Ook tijdens de bloei blijven de bladeren eetbaar.

Rauw in salade: De jonge blaadjes zijn prachtig in gemengde salades. Ze geven een verrassend decoratief effect door hun diepe rode kleur en smaken zacht en licht zout. Oogst de bladeren als ze jong en mals zijn voor de beste smaak en structuur.

Gestoofd als spinazie: Rode melde bereidt u precies zoals spinazie: kort stoven in een pan met wat boter, knoflook en zout. De bladeren behouden hun prachtige rode kleur ook na bereiding, wat elk gerecht direct sierlijker maakt.

In soep: Fijngehakte blaadjes door soepen geven een mild spinazieachtige smaak en een prachtige rode kleur aan de bouillon.

Als smaakmaker bij zuring: Een klassieke toepassing is het combineren van rode melde met zuring. De milde, zout-spinazieachtige smaak van melde balanceert de uitgesproken zuurheid van zuring perfect.

Als snijbloem: De decoratieve zaaddozen van rode melde zijn prachtig in bloemstukken en blijven er wel een week mooi uit zien. Laat een paar planten doorbloeien voor een bijzondere decoratieve oogst.

Let op: Rode melde bevat net als spinazie van nature nitraten en oxaalzuur. Eet het daarom met mate en combineer het bij voorkeur met andere groenten.

Ecologische waarde

De bloemen van rode melde trekken in juli en augustus bijen en andere insecten aan. De rijpe zaden zijn een welkome voedselbron voor vogels in de herfst. De opvallende rode bladkleur is bijzonder decoratief in de moestuin en border.

Verzorgingstips

Standplaats: Volle zon. Rode melde heeft een zonnige standplaats nodig voor de beste groei en bladkleur. In halfschaduw wordt de plant minder krachtig en de bladkleur minder intens.

Bodem: Rode melde is weinig kieskeurig en groeit op vrijwel elke grondsoort. Een goede bemesting met compost bevordert een weelderige bladproductie. De bodem mag niet te nat zijn.

Water: Geef regelmatig water, met name in droge periodes en direct na het uitplanten. Jonge planten kunnen doodgaan door droogte. Bladgroenten bestaan voor een groot deel uit water en hebben relatief veel nodig.

Doorschieten voorkomen: Rond de langste dag schiet rode melde door. Door de plant regelmatig te plukken en te snoeien kunt u het doorschieten uitstellen. Zodra de plant doorschiet worden de bladeren wat vezelig maar blijven ze nog eetbaar.

Plantafstand: Houd een plantafstand aan van 20 tot 30 cm zodat de plant voldoende ruimte heeft om uit te groeien.

Kweektips

Oogsten: Oogst de bladeren als de plant circa 20 cm hoog is voor de malste blaadjes. Pluk regelmatig zodat de plant steeds nieuw blad aanmaakt. De bladeren zijn het beste op de plukdag zelf want ze blijven niet lang vers na de oogst.

Decoratieve oogst: Laat een paar planten volledig doorgroeien tot 150 cm. De decoratieve zaaddozen zijn prachtig als snijbloem in boeketten en bloemstukken en blijven er wel een week mooi uit zien.

Samenplanten

Rode melde combineert prachtig met andere groenten en kruiden in de moestuin of border. De prachtige rode bladkleur contrasteert bijzonder mooi met lichtgroen blad van bieslook, venkel of peterselie. Een klassieke combinatie is rode melde samen met zuring, waarbij de smaken elkaar perfect aanvullen. Ook als randplant langs een border is rode melde zeer decoratief. Bieslook en zuring zijn ook verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl.