Eeuwig moes – Brassica oleracea var. ramosa

Wat is eeuwig moes?

Eeuwig moes kopen, direct van de kwekerij. Brassica oleracea var. ramosa is een bijzondere, meerjarige bladkool uit de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae) met licht- tot donkergroene losse bladeren die het hele jaar door geoogst kunnen worden. In tegenstelling tot andere koolsoorten vormt eeuwig moes geen krop maar een struikachtige plant met een dikke vertakkende stengel waaruit steeds nieuwe bladeren en zijscheuten groeien. De plant wordt 60 tot 120 cm hoog en breidt zich gestaag uit via zijscheuten. Eeuwig moes bloeit zelden of nooit. De plant is niet vorstgevoelig, wintergroen en kan bij onafgebroken groei tot wel 40 jaar oud worden. Een plant die u één keer aanschaft en die generaties lang meekan.

De naam: Brassica oleracea var. ramosa en al zijn benamingen

De wetenschappelijke naam Brassica oleracea var. ramosa plaatst de plant in de grote familie van de koolsoorten. Brassica is de Latijnse naam voor kool, al gebruikt in de klassieke oudheid. Oleracea betekent “van de moestuin” of “als groente gekweekt” in het Latijn. Ramosa betekent “vertakt” of “rijk vertakt” in het Latijn, een verwijzing naar de sterk vertakkende groeiwijze van de plant waarbij in elke bladoksel nieuwe scheuten worden aangemaakt. Andere koolsoorten die tot Brassica oleracea behoren zijn onder meer boerenkool (var. sabellica), witte kool (var. capitata), bloemkool (var. botrytis) en spruitjes (var. gemmifera).

Eeuwig moes heeft in Nederland en België een groot aantal volksnamen die allemaal iets vertellen over de plant. Splijtkool, duizendkop of duizendkoppige kool verwijst naar de grote hoeveelheid nieuwe scheuten die in de bladoksels worden aangemaakt, stekkool en oude wijvenkool is een volksnaam die aangeeft dat dit kruid al generaties lang door vrouwen werd doorgegeven. Armeluisgroente verwijst naar het vroegere gebruik als betaalbare volksgroente. In Limburg wordt de plant ook wel Maastrichter schelk, bladmoes, kelen of heggemoes genoemd. In het Engels staat de plant bekend als perennial kale, perpetual kale, thousand-headed kale en branching bush kale. In het Duits Ewiger Kohl, Strauchkohl, Staudenkohl en Tausendkopfkohl. In het Frans chou cavalier, chou branchu en chou à mille têtes. In het Spaans col caballar en col de mil cabezas.

Officiële documentatie

De officieel gedocumenteerde wetenschappelijke naam is Brassica oleracea var. ramosa, bevestigd via Slow Food Nederland, het Centrum voor Genetische Bronnen Nederland (CGN) in Wageningen en de Tuinen van MergenMetz. Het CGN in Wageningen heeft zevenenveertig voorkomens van eeuwig moes die in West-Europa voorkomen onder haar hoede als genetisch erfgoed. In totaal zijn vierenzestig voorkomens aan een DNA-analyse onderworpen waaruit grofweg zeven genetisch verschillende vormen zijn onderscheiden. De plant wordt als een van de eerste in cultuur gebrachte wilde kolen beschouwd. De bekendste cultivars zijn de groenbladige vorm met de fijnste smaak, de bontbladige vorm met een iets sterkere smaak en de doorlevende boerenkool, een hybride van eeuwig moes met boerenkool.

Herkomst en verspreiding

Eeuwig moes is afkomstig uit Italië en is zeker tweeduizend jaar oud. De Romeinen brachten de plant naar de Lage Landen. Plinius de Oudere beschreef de plant vermoedelijk al in zijn Naturalis Historia als de zogenaamde tritian kool. Vroeger was eeuwig moes in heel West-Europa wijdverbreid als eerste voorjaarsgroente en als voedergewas voor vee. De plant werd bijzonder veel geteeld in Nederlands en Belgisch Limburg, waar hij nog steeds als streekproduct wordt beschouwd. Tegenwoordig wordt de plant ook geteeld in Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Ierland, Portugal en is hij waargenomen in Brazilië, Haïti en Ethiopië. In de middeleeuwse kloostertuinen werd eeuwig moes geteeld als betrouwbare wintergroente die in de maanden van schaarste vitamine C leverde. De overlevering wil dat Karel de Grote gek was op stamppot eeuwig moes. Als hij ergens een slag moest leveren stuurde hij mannen vooruit die ter plekke stekken eeuwig moes in de grond staken.

Een bijzonder genetisch erfgoed

Eeuwig moes is botanisch gezien een uitzonderlijk gewas. Omdat de plant zelden of nooit bloeit en daardoor dus geen zaad vormt. Dit betekent dat elke plant een genetische kopie is van de moederplant. De plant die u bij ons koopt is daarmee genetisch verwant aan de planten die al honderden jaren in Limburgse moestuinen staan. Dit maakt eeuwig moes kwetsbaar: als alle planten van een bepaalde lijn verloren gaan is die genetische variatie voor altijd verdwenen. Het CGN in Wageningen bewaart daarom zevenenveertig exemplaren in levende collectie. Zaad dat online wordt aangeboden als eeuwig moes is bijna nooit de echte plant maar een verwante koolsoort die wel bloeit en zaad maakt. De echte eeuwig moes is uitsluitend als levende plant verkrijgbaar.

Culinaire toepassingen

Eeuwig moes smaakt vergelijkbaar met boerenkool maar dan wat pittiger en verfijnder. De smaak wordt sterker naarmate de bladeren ouder zijn. Jonge bladeren zijn malser en milder van smaak. In het voorjaar zijn de bladeren het meest verfijnd. In de herfst en winter is de smaak het krachtigst.

Stamppot: De klassieke bereiding van eeuwig moes is stamppot. De overlevering wil dat Karel de Grote er dol op was. Kook de bladeren gaar en stamp ze door de aardappelen zoals boerenkool. De krachtige smaak past uitstekend bij rookworst, spek en mosterd.

Soep: Eeuwig moes geeft een rijke, volle smaak aan groente- en bouillonsoepen. Voeg de bladeren de laatste tien minuten toe zodat ze niet te zacht worden. De stengels kunt u pureren tot een dikke wintersoep.

Koolpakketjes: De grote bladeren zijn ideaal voor koolpakketjes gevuld met rijst, gehakt of groenten. Blancheer de bladeren eerst kort in kokend water voor u ze vult.

Rauw in salade: De jonge, malse bladeren zijn rauw te verwerken in salades. Snij ze fijn voor de beste textuur.

Gestoofd en gebakken: Kort gefruite eeuwig moes met knoflook, olijfolie en citroen is een eenvoudig en smakelijk bijgerecht. Ook uitstekend in quiche, ovenschotels en curries.

Dierenvoer: Eeuwig moes is ook uitstekend geschikt als groenvoer voor kippen, konijnen, schildpadden en andere dieren die groenvoer eten.

Ecologische waarde

Eeuwig moes is een waardevolle plant voor de moestuin. De plant bloeit zelden maar als hij bloeit trekken de bloemen bijen en andere insecten aan. Het grote groene bladerdek biedt beschutting voor nuttige insecten en kleine dieren. Als eeuwigdurende vaste plant heeft eeuwig moes een stabielere en diepere wortelstructuur dan éénjarige koolsoorten, wat goed is voor de bodemstructuur. De plant is ook waardevol als voedergewas voor kippen en andere dieren die u in de tuin houdt.

Verzorgingstips

Standplaats: Halfschaduw heeft de voorkeur want in volle zon kunnen de bladeren verbranden bij heet zomerweer. De plant gedijt echter ook goed op een zonnige plek. Kies een vaste standplaats want eeuwig moes staat er jarenlang.

Bodem: Vruchtbare, goed doorlatende grond met voldoende organische meststoffen en compost heeft de voorkeur. De plant heeft een vrij oppervlakkig wortelstelsel waardoor regelmatige bemesting en bewatering belangrijk zijn.

Water: Geef regelmatig water, met name tijdens droge periodes. Het oppervlakkige wortelstelsel maakt de plant gevoeliger voor droogte dan diep wortelende planten.

Bemesting: Eeuwig moes is een bladgewas dat regelmatig geoogst wordt en daardoor relatief veel voeding nodig heeft. Geef elk voorjaar een gift organische mest of compost. Extra bemesting tijdens het groeiseizoen bevordert de bladproductie.

Winterhardheid: Eeuwig moes is uitstekend winterhard en blijft het hele jaar groen. De plant verdraagt Nederlandse winters zonder problemen en hoeft niet te worden afgedekt.

Plagen: In de lente en zomer kunnen slakken en rupsen van het koolwitje schade aanrichten. Houd dit in de gaten bij jonge planten. In de herfst en winter heeft de plant hier minder last van. Verwijder rupsen handmatig of gebruik biologische bestrijdingsmethoden.

Kweektips

Oogsten: Oogst de buitenste bladeren als ze groot genoeg zijn en laat de jonge bladeren in het midden staan zodat de plant verder kan groeien. Oogst nooit meer dan een derde van de bladeren tegelijk. Van maart tot diep in de winter is er altijd wel wat te oogsten. In het voorjaar zijn de bladeren het malst, in de herfst en winter het krachtigst van smaak.

Verjongen: Na enkele jaren KAN de plant minder productief worden.

Plantafstand: Houd een plantafstand aan van minimaal 50 cm voor een optimale groei en luchtcirculatie.

Samenplanten

Eeuwig moes past uitstekend in een vaste moestuin naast andere meerjarige groenten en kruiden. De plant combineert goed met daslook, dat ook van een halfschaduwrijke plek houdt en net als eeuwig moes vroeg in het voorjaar al geoogst kan worden. Beide zijn ook verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl. Eeuwig moes staat ook goed naast bieslook en Chinese bieslook. Geef de plant voldoende ruimte want hij breidt zich gestaag uit en kan uitgroeien tot een forse struik van een meter in alle richtingen.