Zoethoutgras – Acorus gramineus ‘Licorice’

Wat is zoethoutgras?

Zoethoutgras kopen, direct van de kwekerij. Acorus gramineus ‘Licorice’ is een groenblijvende, meerjarige vaste plant uit de kalmoesfamilie (Acoraceae) met smalle, glanzend donkergroene bladeren die in elegante platte waaiers groeien. De cultivar ‘Licorice’ is een bijzondere selectie van de Japanse zoete kalmoes, specifiek geselecteerd op zijn uitgesproken zoete dropachtige geur en smaak. Kneus een blaadje en de geur is direct en onmiskenbaar: anijsachtig, zoet, met een duidelijke droptoets die nog iets zoeter is dan zoethout zelf. Blad, bloem en wortelstok zijn alle eetbaar en worden al eeuwenlang gebruikt in de Japanse, Thaise en Chinese keuken en geneeskunde. Een bijzonder zeldzaam kruid dat u bij vrijwel geen enkele andere kweker als levende plant vindt.

De naam: Acorus gramineus Soland. ex Aiton en de cultivar ‘Licorice’

De volledige wetenschappelijke naam van de soort is Acorus gramineus Soland. ex Aiton. De plant werd beschreven door de Schotse botanicus Daniel Solander (1733-1782), een leerling van Linnaeus die deelnam aan de beroemde ontdekkingsreis van kapitein Cook met het schip de Endeavour. De naam werd geldig gepubliceerd door de Britse botanicus William Aiton in zijn standaardwerk Hortus Kewensis uit 1789, vandaar de afkorting Soland. ex Aiton.

De geslachtsnaam Acorus is afgeleid van het Griekse acoron, de naam die Dioscorides, de Griekse arts uit de eerste eeuw na Christus, gebruikte voor een plant die van oudsher werd ingezet bij oogontstekingen. Het woord coreon betekent “pupil” en verwijst naar dit gebruik bij oogklachten. De soortnaam gramineus is Latijn voor “grasachtig” en verwijst naar het grassige uiterlijk van de smalle, lineaire bladeren. De cultivarnaam ‘Licorice’ is het Engelse woord voor “zoethout” en verwijst naar de opvallende zoete dropachtige geur en smaak die dit ras onderscheidt van andere cultivars van Acorus gramineus.

De kalmoesfamilie (Acoraceae) is een bijzonder kleine en oude plantenfamilie. Tot 1998 werd het geslacht Acorus ingedeeld bij de aronskelkachtigen (Araceae). Moleculair-systematisch onderzoek heeft sindsdien aangetoond dat Acorus helemaal niet verwant is aan de aronskelkachtigen, maar dat het zelfs de zustergroep vormt van alle andere eenzaadlobbigen. De Acoraceae wordt nu geplaatst in zijn eigen orde Acorales en geldt als de oudste nog levende lijn van eenzaadlobbige planten.

Nederlandse en internationale benamingen

In het Nederlands wordt de plant zoethoutgras of dwergkalmoes genoemd, waarbij zoethoutgras de meest gangbare naam is voor de culinaire cultivars zoals ‘Licorice’. Sommige Nederlandse bronnen noemen de plant ook wel drokkalmoes, een verwijzing naar de dropachtige smaak. In het Engels staat de soort bekend als Japanese sweet flag, Japanese rush, grassy-leaved sweet flag, dwarf sweet flag en grass-leaf sweet rush. In het Frans heet hij acore graminé of petit roseau odorant. In Japan staat de plant bekend als seki sho (石菖), wat letterlijk “steenriet” betekent en verwijst naar de groeiplaats langs rotsen en oevers. In Korea heet hij seok chang po (석창포) en in China shi chang pu (石菖蒲). Al deze Aziatische namen verwijzen naar dezelfde plant en zijn ook de namen die in de traditionele geneeskunde van die landen worden gebruikt.

Herkomst en verspreiding

Acorus gramineus is van oorsprong inheems in Japan, Korea en Oost-Azië, van de Himalaya tot de Filippijnen en de Primorsky-regio van Rusland. De plant groeit van nature in vochtige gebieden, langs oevers van beken en rivieren, op drassige gronden en in ondiep water. Vanuit Oost-Azië heeft de plant zich verspreid naar andere delen van de wereld, zowel als culinair en medicinaal kruid als als siergras voor vijverlandschappen en watertuinen. In Europa is de plant niet inheems maar wordt hij breed geteeld als bijzonder siergewas en kruidenplant. De cultivar ‘Licorice’ is specifiek geselecteerd op zijn sterk aromatische eigenschappen en is zeldzamer dan andere cultivars zoals ‘Ogon’ of ‘Variegatus’.

Duizend jaar in de Aziatische geneeskunde

Acorus gramineus heeft een gedocumenteerde medicinale geschiedenis van meer dan duizend jaar in Oost-Azië. De wortelstok, in Korea bekend als seok chang po en in China als shi chang pu, is officieel opgenomen in de Chinese Farmacopee en staat als erkend medicinaal kruid geregistreerd in de Koreaanse Farmacopee. Het kruid wordt meer dan 1200 keer vermeld in het Bojebang, het meest uitgebreide historische receptenboek voor oosterse geneeskunde in Korea. In China staat het kruid al beschreven in het Shennong Bencao Jing, het oudste Chinese farmacologische standaardwerk dat zijn oorsprong vindt rond 200 voor Christus. De plant werd van oudsher breed toegepast binnen de traditionele geneeskunde van Oost-Azië. Van oudsher gold de wortelstok als een kruid dat het geheugen ondersteunt en de geest scherpt, en wordt hij in de traditionele geneeskunde van Oost-Azië tot op heden gebruikt. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Culinaire toepassingen

Thee: De bladeren van zoethoutgras hebben een verrassend zoete, anijsachtige geur. Vers of gedroogd blad kan worden gebruikt om water of thee een subtiele, natuurlijke zoetheid te geven. De smaak is zacht en verfijnd, met een lichte dropachtige toon.

Rijst en couscous: Zoethoutgras wordt traditioneel gebruikt om rijst en couscous op smaak te brengen. Leg een paar bladeren mee in het kookwater of direct in de rijst, vergelijkbaar met het gebruik van pandanblad in de Aziatische keuken. De zoete droptoets trekt prachtig door in het graan.

Salades en desserts: Fijngehakt of fijngemalen vers blad kan in kleine hoeveelheden door salades en desserts worden gemengd. Het blad is steviger van textuur dan gewone kruiden, dus fijn snipperen of even blenden geeft het beste resultaat. De zoete, aromatische smaak past prachtig bij aardbeien, citrusvruchten en lichte desserts.

Dranken en gin: Zoethoutgras wordt gebruikt om dranken te aromatiseren, waaronder craft gin en likeuren. De dropachtige, anijsachtige smaak geeft dranken een bijzondere diepte. Gebruik het blad om water, thee of cocktails op smaak te brengen.

Als laurierblad: De bladeren kunnen tijdens het koken worden meegetrokken om een subtiele geur af te geven en worden daarna eenvoudig verwijderd. Zo voeg je op een zachte manier extra diepte toe aan gerechten.

Wortelstok wokken: De jonge wortelstokjes zijn eetbaar en kunnen worden verwerkt in wokgerechten. De wortelstok staat bekend om zijn aromatische eigenschappen en wordt traditioneel gewaardeerd vanwege de kenmerkende zoete geur. In Europa wordt de plant echter vooral gebruikt als bijzondere sier- en geurplant.

Ecologische waarde

Zoethoutgras is van nature een oeverplant en biedt in de tuin structuur en groen het hele jaar door dankzij zijn groenblijvende bladeren. De plant is bijzonder waardevol aan de rand van vijvers en waterbassins, waar hij de overgang tussen water en land invult. De compacte pollen vormen langzaam uit door wortelstokken, waardoor de plant geleidelijk uitbreidt zonder invasief te worden. De bloemen, kleine onopvallende groene kolven die in de zomer verschijnen, zijn minder decoratief maar dragen bij aan de biodiversiteit van de waterkant.

Verzorgingstips

Water: Zoethoutgras is van nature een moerasplant en houdt van vochtige tot natte grond. Plant hem bij voorkeur op een permanent vochtige standplaats, aan de rand van een vijver of in een natte border. De plant verdraagt tijdelijke droogte maar groeit het best als de bodem constant vochtig blijft. In een pot regelmatig water geven en de onderschotel gevuld houden is een goede optie.

Bodem: Zware, vochthoudende grond heeft de voorkeur. De plant gedijt ook goed in lichte waterbodems aan de oever van een vijver, op een waterdiepte van maximaal 10 cm. Gewone tuingrond is ook mogelijk mits deze vochtig wordt gehouden.

Winter: De cultivar ‘Licorice’ is in principe winterhard in Nederland maar kan bij uitzonderlijk strenge vorst schade oplopen. Dek de plant bij verwachte extreme kou af met een laag bladeren of een beschermingsdoek. In de meeste Nederlandse winters is extra bescherming niet nodig. Het blad blijft grotendeels groen door de winter, al kan lelijk blad na de winter worden weggeknipt waarna de plant snel weer uitloopt.

Licht: Volle zon tot lichte halfschaduw. In de volle zon is de geur en smaak het sterkst. De plant verdraagt ook halfschaduw maar de groei is dan iets minder krachtig.

Kweektips

Standplaats: Ideaal aan de rand van een vijver, in een natte border of in een pot die altijd vochtig wordt gehouden. De plant kan ook volledig of gedeeltelijk ondergedompeld worden in ondiep water, al bloeit hij dan minder gemakkelijk. In een terraspot met een grote onderschotel die altijd wat water bevat gedijt zoethoutgras uitstekend.

Oogsten: Knip de bladeren naar behoefte. De plant groeit langzaam nieuwe bladeren bij. Oogst bij voorkeur de buitenste, oudere bladeren en laat het hart van de pol ongemoeid voor de beste doorgroei.

Samenplanten

Zoethoutgras combineert prachtig met andere oever- en vochthoudende planten. Aan de rand van een vijver staat hij mooi naast grote kattenstaart (Lythrum salicaria) en knikkend nagelkruid (Geum rivale), beide ook verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl. In een kruidentuin past hij goed bij andere aromatische kruiden als anijs, venkel (Foeniculum vulgare) en lavendel, waarbij de compacte groeiwijze van zoethoutgras hem geschikt maakt als randplant of voorbeplanting.