Duizendblad – Achillea millefolium

Wat is duizendblad?

Duizendblad kopen, direct van de kwekerij. Achillea millefolium L. is een inheemse meerjarige vaste plant uit de composietenfamilie (Asteraceae) met fijn verdeelde, dubbelgeveerde bladeren die de indruk wekken uit duizenden kleine blaadjes te bestaan. De plant vormt compacte, platte witte bloemschermen van juni tot november die massaal bezocht worden door bijen, hommels, vlinders en zweefvliegen. De geur is kamille-achtig en aromatisch. Achillea millefolium is de enige duizendblad die officieel erkend is als medicinale plant in de Europese Farmacopee. Decoratieve gekleurde cultivars van Achillea millefolium (rood, geel, roze) hebben vergelijkbare eigenschappen maar worden niet voor medicinaal gebruik gekweekt of erkend.

Naam en documentatie

De wetenschappelijke naam Achillea millefolium werd vastgelegd door Carl Linnaeus in 1753 in zijn Species Plantarum. De L. achter de naam verwijst naar Linnaeus als eerste officiële beschrijver. De geslachtsnaam Achillea is afgeleid van Achilles, de held uit de Griekse mythologie die duizendblad gebruikte om de wonden van zijn soldaten te behandelen tijdens de Trojaanse oorlog. De soortnaam millefolium bestaat uit twee Latijnse woorden: mille (duizend) en folium (blad), een verwijzing naar de fijn verdeelde bladeren. In oudere literatuur uit de dertiende eeuw wordt duizendblad beschreven als Herba sanguinaria, het bloedkruid, vanwege zijn bloedstelpende eigenschappen. De Middelnederlandse naam Nesebloede verwijst naar het gebruik om neusbloedingen te stelpen.

Nederlandse en internationale benamingen

Duizendblad staat in Nederland bekend als gewoon duizendblad of duizendblad. Andere volksnamen zijn: timmermanskruid, schrijnwerkerskruid, wondkruid, soldatenkruid en nesebloede. In het Engels: yarrow of common yarrow. In het Duits: Schafgarbe. In het Frans: achillée millefeuille of herbe aux charpentiers. In het Italiaans: achillea millefoglie. In het Zweeds: rölleka. Al deze namen verwijzen naar dezelfde officieel erkende medicinale plant: Achillea millefolium L.

Achilles en het verhaal achter de naam

De geslachtsnaam Achillea verwijst naar een van de meest fascinerende verhalen uit de Griekse mythologie. Achilles, de grootste krijger van zijn tijd, nam duizendblad mee naar de Trojaanse oorlog om de wonden van zijn soldaten te behandelen. Volgens de mythe leerde hij dit van de centaur Chiron, de grote leraar van de Griekse helden. De bloedstelpende en wondhelende eigenschappen van duizendblad maakten het kruid onmisbaar op het slagveld. De plant staat daarom ook wel bekend als soldatenkruid of wondkruid. Dit verhaal is niet alleen mythologie: duizendblad wordt al drieduizend jaar aantoonbaar gebruikt als wondkruid, wat archeobotanisch bewijs ondersteunt.

Achillea millefolium: de enige officieel erkende medicinale duizendblad

Binnen het grote geslacht Achillea zijn honderden soorten en cultivars beschikbaar. In de tuinhandel zijn talloze decoratieve cultivars verkrijgbaar met rode, gele, oranje of roze bloemen. Al deze cultivars zijn geselecteerd op sierwaarde en niet op medicinale kwaliteit. Achillea millefolium, de gewone witte duizendblad, is de enige soort die officieel is opgenomen in de Europese Farmacopee als erkend medicinaal kruid. Wie op zoek is naar een duizendblad met gedocumenteerde medicinale waarde, kiest dan ook voor Achillea millefolium en niet voor een decoratieve siercultivar.

Culinaire toepassingen

Jonge bladeren in salades: De jonge, fijn verdeelde bladeren van duizendblad hebben een licht bittere, kruidige smaak en zijn eetbaar als saladekruid. Gebruik met mate want de smaak is uitgesproken.

Soepen en stoofpotten: Een takje duizendblad in een soep of stoofpot geeft een subtiele kruidige diepte. Verwijder het takje voor het opdienen.

Thee: Gedroogde of verse bloemen en bladeren van duizendblad geven een aromatische, licht bittere kruidenthee. Gebruik niet meer dan een theelepel gedroogd kruid per kop.

Bloemen als garnering: De kleine witte bloempjes zijn eetbaar en een decoratieve garnering bij salades en zomerse gerechten.

Bier: Voor de introductie van hop werd duizendblad als bierkruid gebruikt om bier te aromatiseren en te conserveren.

Traditioneel gebruik

Achillea millefolium is opgenomen in de Europese Farmacopee als officieel erkend medicinaal kruid. Van oudsher wordt duizendblad in de volksgeneeskunde gebruikt als bloedstelpend en wondhelend kruid. De plant staat ook bekend als bittermiddel bij maagklachten en spijsverteringsproblemen. De Griekse artsen Plinius de Oudere en Dioscorides beschreven duizendblad al in de eerste eeuw na Christus als een waardevol wondkruid. Voor informatie over het gebruik van duizendblad bij gezondheidsklachten verwijzen wij u naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel gebruik

Duizendblad heeft in diverse spirituele en magische tradities een bijzondere betekenis. In de Chinese traditie worden de gedroogde stengels van duizendblad al meer dan drieduizend jaar gebruikt bij de I Ching, het Chinese orakelboek. De stengels worden gebruikt als waarzeggersinstrument bij het werpen van de hexagrammen. In de Europese volksmagie werd duizendblad gebruikt om boze geesten en heksen te verdrijven en om bescherming te bieden. Op Witte Donderdag werd duizendblad verwerkt in een speciaal kruidengerecht dat het hele jaar bescherming en kracht zou geven. Voor specifiek spiritueel of ritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

Duizendblad is een uitzonderlijk waardevolle plant voor de biodiversiteit. De compacte witte bloemschermen trekken een enorm scala aan insecten aan: bijen, hommels, vlinders, zweefvliegen, kevers en sluipwespen. De plant is ook een waardplant voor diverse vlinder- en motrupsen. Bovendien heeft duizendblad een positieve werking op omringende planten: de plant trekt nuttige insecten aan zoals lieveheersbeestjes, roofmijten en sluipwespen die schadelijke insecten in de tuin in toom houden. De lange bloeiperiode van juni tot november maakt duizendblad een onmisbare voedselbron voor bestuivers tot diep in het najaar.

Verzorgingstips

Water: Duizendblad is uitstekend droogtetolerant eenmaal aangeslagen. De plant heeft weinig water nodig en verdraagt langdurige droogte goed. Geef in het eerste seizoen regelmatig water zodat de plant goed kan wortelen.

Bodem: Duizendblad gedijt op vrijwel alle grondsoorten maar heeft de voorkeur voor een droge tot matig vochtige, goed doorlatende en licht kalkrijke bodem. Op te voedselrijke grond groeit de plant weelderig maar valt gemakkelijker om.

Bemesting: Duizendblad heeft nauwelijks bemesting nodig. Op voedselarme grond gedijt de plant zelfs beter dan op rijke grond.

Kweektips

Standplaats: Duizendblad groeit het beste op een zonnige plek. In de volle zon is de bloei het rijkst en het aroma het sterkst. Halfschaduw wordt verdragen maar vermindert de bloei.

Woekeren: Duizendblad verspreidt zich via ondergrondse wortelstokken en kan flink uitbreiden. Houd dit in de gaten en verwijder overbodige uitlopers in het voorjaar om de plant beheersbaar te houden.

Oogsten: Oogst bloemen en bladeren bij voorkeur net voor of tijdens de volle bloei wanneer de werkzame stoffen op hun piek zijn. Zowel vers als gedroogd te gebruiken.

Winter: Duizendblad is goed winterhard. Het bovengrondse deel sterft in de winter grotendeels af maar de plant loopt elk voorjaar betrouwbaar weer uit. Laat de stengels staan tot het voorjaar voor structuur in de tuin en als schuilplaats voor nuttige insecten.

Samenplanten

Duizendblad combineert prachtig met andere inheemse kruiden en vaste planten zoals adderwortel (Persicaria bistorta) en knikkend nagelkruid (Geum rivale), beide verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl. De witte bloemschermen geven een luchtige, natuurlijke uitstraling die mooi contrasteert met de sierlijke roze bloemen van adderwortel en nagelkruid.