Rozemarijn – Rosmarinus officinalis

Wat is rozemarijn?

Rozemarijn kopen, direct van de kwekerij. Rosmarinus officinalis is een aromatische, groenblijvende struik uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae) met smalle, naaldachtige donkergroene bladeren met een grijswitte onderkant en een krachtig harsachtig aroma. De plant bloeit van maart tot juni met kleine blauwviolette bloempjes die bijzonder aantrekkelijk zijn voor vroege bijen en hommels. Rozemarijn is de enige soort binnen het voormalige geslacht Rosmarinus en daarmee de enige echte rozemarijn die officieel erkend is als medicinale plant in de Europese Farmacopee. Al meer dan tweeduizend jaar is rozemarijn een onmisbaar kruid in de keuken en de geneeskunde, van de oude Grieken en Romeinen tot de hedendaagse chef-kok.

Naam, documentatie en naamswijziging

De wetenschappelijke naam Rosmarinus officinalis werd vastgelegd door Carl Linnaeus in 1753 in zijn Species Plantarum. De naam rosmarinus betekent letterlijk dauw van de zee in het Latijn, samengesteld uit ros (dauw) en marinus (zee), een verwijzing naar het feit dat rozemarijn van nature langs kusten groeit waar de planten door zeenevels worden bevochtigd. Officinalis betekent van de apotheek in het Latijn, een aanduiding dat de plant officieel erkend was als medicinale plant in de kloosterapotheken van de middeleeuwen. In 2017 werd het geslacht Rosmarinus door botanici samengevoegd met het geslacht Salvia, waardoor de officiële botanische naam werd gewijzigd naar Salvia rosmarinus Spenn. De naam Spenn. verwijst naar de Duits-Zwitserse botanicus Fridolin Carl Leopold Spenner (1798-1841) die deze naam al in 1835 had gepubliceerd en daarmee het oudste beschikbare synoniem had. De naam Rosmarinus officinalis blijft echter als synoniem in gebruik en staat op uw plant vermeld. In de tuinhandel, keuken en volksgeneeskunde zal de naam Rosmarinus officinalis nog lange tijd de gangbare naam blijven.

Nederlandse en internationale benamingen

Rozemarijn staat in Nederland bekend als rozemarijn, roosmarijn of wierookkruid. In het Engels: rosemary of common rosemary. In het Duits: Rosmarin of Echter Rosmarin. In het Frans: romarin of rosmarins officinal. In het Italiaans: rosmarino. In het Spaans: romero. In het Arabisch: ikleel al-jabal (إكليل الجبل), wat bergkroon betekent. Volksnamen zijn onder andere zeedauw, elfenblad en wierookkruid, waarbij het laatste verwijst naar de harsachtige geur die doet denken aan wierook.

Herkomst en geschiedenis

Rozemarijn is van oorsprong afkomstig uit het Middellandse Zeegebied en Klein-Azië, waar de plant in het wild groeit op droge, rotsige hellingen langs de kust. Al in de oudheid gebruikten Egyptenaren, Grieken en Romeinen rozemarijn als keukenkruid, geneeskruid en ceremonieel gewas. De Grieken plaatsten rozemarijntakken op graven als symbool voor herinnering en eeuwig leven. Romeinse bruidsparen droegen rozemarijntakken als symbool voor liefde en trouw. In de middeleeuwen werd rozemarijn verbrand om de lucht te zuiveren en werd de plant in de holle handvaten van wandelstokken gestopt als bescherming tijdens de pest. In de 14e eeuw bracht Philippa van Hainaut, echtgenote van de Engelse koning Edward III, rozemarijn mee naar Engeland, waar het sindsdien is ingeburgerd. Rozemarijn staat op de lijst van planten die Karel de Grote rond 812 na Christus verordonneerde dat ze op zijn koninklijke landerijen geteeld moesten worden.

Rozemarijn en de Maagd Maria

Een van de mooiste verhalen over rozemarijn is de legende van de Maagd Maria. Tijdens de vlucht naar Egypte rustte Maria langs de weg en hing haar blauwe mantel over een witte rozemarijnstruik. Toen ze verder trok, waren de bloemen van de struik veranderd van wit naar blauw, de kleur van Maria’s mantel. Sindsdien staat rozemarijn bekend als het kruid van Maria en bloeien de bloemen in de kleur van de hemel. Dit verhaal verklaart ook een van de volksnamen van rozemarijn in sommige Europese landen: Marienkraut.

Rozemarijn: de enige echte medicinale soort

Rosmarinus officinalis is de enige rozemarijnsoort ter wereld. Het voormalige geslacht Rosmarinus telde slechts deze ene soort. Alle rozemarijns die u in de handel ziet, zijn cultivars van dezelfde basissoort, zoals ‘Arp’, ‘Prostratus’, ‘Benenden Blue’ en andere. Deze cultivars zijn geselecteerd op groeiwijze, bloemkleur of winterhardheid. De medicinale erkenning in de Europese Farmacopee geldt voor de basissoort Rosmarinus officinalis als geheel en niet voor specifieke cultivars. Dit is de basissoort, de enige en originele rozemarijn met een duizenden jaren lange medicinale geschiedenis.

Culinaire toepassingen

Vlees en wild: Rozemarijn is bij uitstek een vleeskruid. De krachtige harsachtige smaak past uitstekend bij lam, varken, wild en gevogelte. Een klassieke combinatie is rozemarijn met knoflook en olijfolie bij geroosterd lamsvlees.

Aardappelen en groenten: Rozemarijn over geroosterde aardappelen, wortelgroenten en courgette is een mediterraanse klassieker. Voeg een takje toe bij het roosteren in de oven voor een heerlijk kruidig aroma.

Olijfolie en marinades: Een takje rozemarijn in olijfolie geeft een aromatische kruidenolie die uitstekend is voor marinades, dips en salades. Laat minimaal een week trekken op een warme plek.

Brood en focaccia: Rozemarijn is een onmisbaar ingrediënt in focaccia en kruidenbrood. De naaldjes geven het brood een intensief mediterraans aroma.

Vis en zeevruchten: Rozemarijn past ook uitstekend bij stevige vis zoals zeebaars, dorade en tonijn, in combinatie met citroen en olijfolie.

Thee: Een takje verse rozemarijn in heet water geeft een krachtige, aromatische kruidenthee. Gebruik met mate vanwege de intensiteit.

Traditioneel gebruik

Rozemarijn is opgenomen in de Europese Farmacopee als officieel erkend medicinaal kruid. Van oudsher wordt rozemarijn in de volksgeneeskunde gebruikt als aromatisch en stimulerend kruid. Voor informatie over het gebruik van rozemarijn bij gezondheidsklachten verwijzen wij u naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel gebruik

Rozemarijn heeft in diverse spirituele en religieuze tradities een bijzondere betekenis. In de Griekse oudheid was rozemarijn een symbool voor herinnering en eeuwig leven. Bij bruiloften en begrafenissen speelde rozemarijn een centrale rol als symbool voor liefde, trouw en herinnering. In de middeleeuwse magie werd rozemarijn verbrand als wierook voor zuivering en bescherming. De plant werd ook in holle wandelstokhandvatten gestopt als beschermend kruid. In de Europese volkstraditie staat rozemarijn bekend als een kruid dat het geheugen versterkt en de geest verheldert. Voor specifiek spiritueel of ritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

Rozemarijn bloeit al vroeg in het seizoen, van maart tot juni, en biedt daarmee een onmisbare voedselbron voor vroege bijen en hommels wanneer weinig andere planten bloeien. De kleine blauwviolette bloemen zijn bijzonder aantrekkelijk voor honingbijen en wilde bijen. Rozemarijnhoning is in Zuid-Europa een gewaardeerde delicatesse met een fijn kruidig aroma. De plant draagt daarmee bij aan de biodiversiteit in uw tuin, met name in het vroege voorjaar.

Verzorgingstips

Water: Rozemarijn is uitstekend droogtetolerant eenmaal aangeslagen. Geef in het eerste seizoen regelmatig water. Daarna heeft de plant weinig water nodig. De grootste bedreiging is niet droogte maar natte, slecht doorlatende bodem in de winter.

Bodem: Een goed doorlatende, droge tot matig vochtige en bij voorkeur kalkrijke bodem heeft de voorkeur. Rozemarijn gedijt uitstekend op arme, stenige en zandige grond. Op te natte en voedselrijke grond groeit de plant weelderig maar is gevoeliger voor vorstschade en wortelrot.

Bemesting: Rozemarijn heeft weinig voeding nodig. Een jaarlijkse lichte bemesting in het voorjaar met een organische meststof is voldoende.

Winter: Rozemarijn is matig winterhard. Bij strenge vorst gecombineerd met oostenwind kan de plant afvriezen. Een beschutte, zonnige standplaats en goed doorlatende bodem zijn de beste bescherming. In een pot kunt u de plant bij strenge vorst binnenhalen.

Kweektips

Standplaats: Zet rozemarijn op de warmste en zonnigste plek in de tuin. Minimaal zes uur zon per dag is ideaal. In de volle zon is het aroma het sterkst en is de plant het meest winterhard.

Snoei: Snoei rozemarijn jaarlijks licht terug na de bloei om de plant compact en productief te houden. Vermijd zware snoei in oud hout want dat loopt moeilijk opnieuw uit.

Oogsten: Oogst jonge takjes bij voorkeur voor of tijdens de bloei wanneer de etherische oliën op hun piek zijn. Knip nooit meer dan een derde van de plant tegelijk.

Samenplanten

Rozemarijn combineert prachtig met andere mediterrane en droogtetolerante kruiden zoals salie (Salvia officinalis ‘Berggarten’), hyssop (Hyssopus officinalis) en kleine bergsteentijm (Calamintha nepeta subsp. nepeta), alle verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl. De grijsgroene naaldachtige bladeren geven het hele jaar door structuur en geur aan de kruidentuin.