Doornloze braam – Rubus fruticosus ‘Thornfree’

Wat is de doornloze braam ‘Thornfree’?

Doornloze braam kopen, direct van de kwekerij. Rubus fruticosus L. cultivar ‘Thornfree’ is een krachtig groeiende, bladverliezende fruitstruik uit de rozenfamilie (Rosaceae) met grote, sappige en zoete zwarte bramen die van juli tot september geoogst kunnen worden. De struik wordt 2 tot 3 meter hoog en vormt stevige, rechtopstaande scheuten zonder doornen. De donkergroene bladeren zijn samengesteld uit drie tot vijf blaadjes met getande randen. Van mei tot juni verschijnen trosjes witroze bloemen die bijen en hommels aantrekken. Dankzij het ontbreken van doornen zijn de bramen comfortabel te oogsten, ook diep in de struik. De cultivar ‘Thornfree’ is zelfbestuivend wat betekent dat u maar één struik nodig heeft voor een rijke oogst. De struik is goed winterhard en keert elk jaar productief terug.

De naam: Rubus fruticosus en al zijn benamingen

De wetenschappelijke naam Rubus fruticosus L. werd vastgelegd door Carl Linnaeus in zijn standaardwerk Species Plantarum, gepubliceerd op 1 mei 1753. De L. verwijst naar Linnaeus als auteur. De geslachtsnaam Rubus is de klassieke Latijnse naam voor de braam, afgeleid van het Latijnse ruber wat “rood” betekent, een verwijzing naar de rode kleur van jonge bramen voordat ze zwart rijpen. De soortnaam fruticosus is Latijn voor “struikachtig” of “bosachtig”, een verwijzing naar de struikachtige groeiwijze van de plant. De naam Rubus fruticosus wordt in de wetenschap als verzamelnaam gebruikt voor een grote groep nauw verwante bramensoorten die samen de sectie Rubus vormen. De taxonomie van bramen is uitzonderlijk complex vanwege de vele hybridisaties en apomixis, een vorm van voortplanting waarbij zaden worden gevormd zonder bevruchting.

In het Nederlands staat de plant bekend als braam, gewone braam of zwarte braam. In het Engels blackberry en bramble. In het Duits Brombeere. In het Frans ronce commune of mûre sauvage. In het Spaans zarza of mora. In het Italiaans rovo. De cultivar ‘Thornfree’ dankt zijn naam aan het Engelse thorn-free wat “doornvrij” betekent.

Officiële documentatie

De officieel gedocumenteerde wetenschappelijke naam is Rubus fruticosus L., vastgelegd door Carl Linnaeus in Species Plantarum 1753. De naam is bevestigd via Plants of the World Online van Kew Gardens, GBIF en het Nederlands Soortenregister. De plant behoort tot de orde Rosales, familie Rosaceae (rozenfamilie), geslacht Rubus. Het geslacht Rubus omvat wereldwijd meer dan 700 soorten. De taxonomie van het geslacht is uiterst complex vanwege de vele hybridisaties. Rubus fruticosus L. is de typesoort van het geslacht Rubus. De cultivar ‘Thornfree’ is een Amerikaanse selectie ontwikkeld in 1966 in Oregon en Washington, speciaal gekweekt voor zijn doornloze stengels en grote zoete vruchten.

Herkomst en verspreiding

Bramen zijn inheems in Europa, Noord-Afrika en Azië en zijn als wildplant ook verwilderd in Noord-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland. In Nederland komt de gewone braam zeer algemeen voor in bossen, op kapvlakten, in struwelen en langs wegen en spoorwegen. De cultivar ‘Thornfree’ is een Amerikaanse selectie die in 1966 werd ontwikkeld in Oregon en Washington, speciaal voor commerciële fruitteelt vanwege de doornloze stengels en grote productieve vruchten. De Thornfree is inmiddels een van de meest geteelde doornloze braamcultivars in Europa.

Bramen in de geschiedenis

Bramen hebben een lange geschiedenis als voedsel- en geneeskruid. Paleobotanisch onderzoek heeft aangetoond dat mensen al in de steentijd bramen aten. In Denemarken werd in de maag van het ijzermummie Haraldskær Woman, die circa 490 voor Christus leefde, een grote hoeveelheid bramen aangetroffen. In de Griekse en Romeinse oudheid werden bramen gebruikt als medicinaal kruid bij diarree, keelpijn en tandvleesontsteking. Plinius de Oudere beschreef bramen uitvoerig in zijn Naturalis Historia. In de Keltische mythologie was de braam een heilige plant die de grens markeerde tussen de wereld van de levenden en de wereld van de doden. In de Engelse folklore werd gezegd dat bramen na 29 september, de dag van Sint Michiel, vergiftigd waren door de duivel die op die dag op de struiken gespuugd zou hebben. In de middeleeuwse kloostertuinen werden bramen geteeld als medicinaal kruid. De bladeren werden van oudsher gebruikt bij wonden en huidproblemen. In de negentiende eeuw begon de commerciële veredeling van bramen in Amerika, wat uiteindelijk leidde tot de ontwikkeling van de doornloze cultivars die wij vandaag kennen.

Culinaire toepassingen

Bramen zijn een van de meest veelzijdige en smakelijke vruchten die u zelf kunt kweken. De rijpe zwarte bramen van de Thornfree zijn groot, sappig en zoet met een lichte zuurheid die ze zo kenmerkend maakt.

Vers eten: Vers geplukte bramen zijn heerlijk als tussendoortje of als topping op yoghurt, kwark, havermout of desserts. De vruchten zijn op de plukdag het meest smakelijk.

Jam en gelei: Bramenjam is een klassieker. De hoge pectinewaarde van bramen maakt het maken van jam eenvoudig en geeft een mooie stevige jam.

Sap en siroop: Bramensap is heerlijk als limonade of als basis voor frisdrank. Bramensiroop is een verfijnde topping voor pannenkoeken, poffertjes en ijsjes.

Taart en gebak: Bramen zijn heerlijk in taarten, crumbles, muffins en cheesecake. Een klassieke bramencheesecake of bramen-appeltaart is altijd een succes.

Wijn en likeur: Bramen worden van oudsher gebruikt voor het maken van braamwijn en bramenlikeur. Een zelfgemaakte bramenlikeur is een bijzonder cadeau.

Invriezen: Bramen zijn uitstekend te invriezen. Spreid ze eerst uit op een bakplaat in de vriezer en vries ze daarna in zakjes in. Zo blijven ze maanden houdbaar.

Van oudsher gebruik

Bramen hebben een gedocumenteerde geschiedenis van volksgebruik in heel Europa. Van oudsher werden de bladeren, vruchten en wortels van de braam in de volksgeneeskunde gebruikt bij diarree, keelpijn en als wondhelend middel. De bladeren bevatten looistoffen en flavonoïden. De vruchten zijn rijk aan vitamine C, vitamine K, antioxidanten en vezels. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Ecologische waarde

De doornloze braam ‘Thornfree’ is een waardevolle plant voor de biodiversiteit. De witroze bloemen trekken van mei tot juni bijen, hommels en vlinders aan. De rijpe bramen zijn een belangrijke voedselbron voor vogels zoals merels, spreeuwen en lijsters. De struik biedt ook beschutting als nestplaats voor vogels. In een ecologische tuin of voedselbos is de doornloze braam een productieve en waardevolle aanvulling.

Verzorgingstips

Standplaats: Volle zon tot halfschaduw. Hoe meer zon de struik krijgt hoe groter en zoeter de vruchten worden. Op een zonnige, beschutte plek is de oogst het meest rijk.

Bodem: Humusrijke, licht zure tot neutrale, goed doorlatende grond. Bramen houden van voedselrijke vochtige grond maar verdragen geen langdurige wateroverlast.

Water: Regelmatig water geven, met name tijdens de vruchtzetting en rijping. Droogte tijdens de rijping geeft kleinere en minder sappige vruchten.

Winterhardheid: Goed winterhard tot circa -20 graden Celsius. Plant de struik bij voorkeur op een beschutte plek want de Thornfree is gevoeliger voor vorst dan sommige andere braamcultivars. De plant is bladverliezend en loopt in het voorjaar betrouwbaar opnieuw uit.

Snoeien: Bramen dragen vruchten op de scheuten die het vorige jaar zijn gegroeid. Na de oogst snoeit u de scheuten die vruchten hebben gedragen volledig weg tot op de grond. De nieuwe scheuten die dit jaar zijn gegroeid laat u staan want die dragen volgend jaar de vruchten. Houd maximaal vier scheuten per plant aan voor de beste productie. Dit jaarlijkse snoeien houdt de struik productief en overzichtelijk.

Steunen: De lange scheuten van de Thornfree kunnen worden geleid langs een hek, gaas of latwerk. Dit maakt oogsten makkelijker en geeft de tuin een nette uitstraling. De struik kan ook als vrijstaande struik groeien.

Plantafstand: Houd een plantafstand aan van minimaal 2,5 tot 3 meter voor een optimale groei en oogst.

Kweektips

Eerste jaar: In het eerste jaar na het planten vormt de struik nieuwe scheuten maar draagt nog geen vruchten. Snoei de bestaande scheut na het planten terug tot circa 30 cm boven de grond. De nieuwe scheuten die uit de grond komen zijn de vruchtdragende scheuten van volgend jaar. Bind de nieuwe scheuten aan voor een nette groei.

Oogsten: Oogst de bramen wanneer ze volledig zwart zijn en makkelijk loslaten van de struik. Een licht trekkende beweging is voldoende. Oogst bij voorkeur in de ochtend wanneer de vruchten nog koel zijn. Rijpe bramen zijn op de plukdag het lekkerst en houdbaar voor circa twee dagen in de koelkast.

Zelfbestuivend: De Thornfree is volledig zelfbestuivend. U heeft maar één struik nodig voor een rijke oogst.

Samenplanten

De doornloze braam ‘Thornfree’ past uitstekend in een voedselbos of permacultuur tuin als fruit producerende struiklaag. Hij combineert goed met andere fruitstruiken en met kruiden die van dezelfde vochtige, voedselrijke standplaats houden. In een border of heg is de struik ook decoratief vanwege de witroze bloemen in het voorjaar en de glanzende zwarte vruchten in de zomer. Daslook, dat ook van een vochtige humusrijke standplaats houdt, is een uitstekende buurplant onder de struik. Daslook is ook verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl.