Hertsmunt – Mentha longifolia

Wat is hertsmunt?

Hertsmunt kopen, direct van de kwekerij: Mentha longifolia (L.) L. is een inheemse, wilde muntsoort uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae) met een pittiger en intenser aroma dan de meeste gekweekte muntsoorten. De plant is in Nederland vooral te vinden in het rivierengebied, langs oevers en in de uiterwaarden, en is al sinds de vroege middeleeuwen bekend als tuinplant.

Hertsmunt wordt 50 tot 100 centimeter hoog en groeit rechtopstaand met krachtige polen. De bladeren zijn langwerpig, grijsgroen en aan de onderkant viltig behaard, wat de plant een kenmerkende zilvergrijze uitstraling geeft. Een belangrijk kenmerk waarmee u hertsmunt van pepermunt kunt onderscheiden zijn de haartjes op het blad: bij hertsmunt zijn deze onvertakt, bij pepermunt vertakt. Van juni tot september draagt de plant dichte, cilindervormige bloeiaren met lilaroze tot lila bloemen die bijen, hommels en vlinders massaal aantrekken.

Net als andere muntsoorten breidt hertsmunt zich uit via ondergrondse wortelstokken. De plant is uitstekend winterhard en loopt elk voorjaar betrouwbaar weer uit. Ecologisch geteeld en onbespoten, direct van de kwekerij 🌿

De naam: Mentha longifolia (L.) L. en al zijn benamingen

De wetenschappelijke naam Mentha longifolia (L.) L. werd voor het eerst beschreven door Carl Linnaeus in 1753 als variëteit binnen Mentha spicata in zijn Species Plantarum. Later werd de plant door Linnaeus zelf als zelfstandige soort erkend onder de huidige naam, vandaar de dubbele L. in de naam. De geslachtsnaam Mentha is afgeleid van Minthe, een nimf uit de Griekse mythologie die volgens de overlevering door Hades in een muntplant werd veranderd. De soortnaam longifolia is Latijn voor “langbladig” en verwijst direct naar de kenmerkende langwerpige bladvorm van deze munt.

De Nederlandse naam hertsmunt is opmerkelijk en de exacte herkomst van deze naam is niet eenduidig vastgelegd. Vermoedelijk verwijst de naam naar de groeiplaatsen van de plant in ruig, ongecultiveerd terrein waar ook hertachtigen voorkwamen, of naar de robuuste, wat ruige uitstraling van de plant in vergelijking met de fijnere gekweekte muntsoorten.

In Nederland en België: hertsmunt, bosmunt. In het Engels: horse mint, wild mint. In het Duits: Rossminze, Ross-Minze. In het Frans: menthe à feuilles longues, menthe sylvestre, menthe sauvage. In het Spaans: menta de caballo, menta silvestre. In het Italiaans: menta selvatica, menta lunga.

Officiële documentatie

Mentha longifolia (L.) L. is als geaccepteerde soort opgenomen in Plants of the World Online (POWO/Kew), de International Plant Names Index (IPNI), het World Flora Online (WFO) en de GBIF-database. Het inheemse verspreidingsgebied omvat de Atlantische eilandengroepen (waaronder de Azoren en Kanarische Eilanden) en het gematigde Eurazië tot in Zuid-Afrika. De soort kent meerdere ondersoorten en variëteiten, waaronder de Europese ondersoort die ook in Nederland van nature voorkomt.

Herkomst en verspreiding

Hertsmunt is van nature wijdverspreid over Europa, West- en Centraal-Azië en delen van Noord- en Zuid-Afrika. In Nederland komt de plant vrij zeldzaam voor en is hij vooral bekend van het rivierengebied. De plant groeit op vochtige, voedselrijke plekken langs wegen en heggen, op waterkanten langs rivieren, in natte ruigten, op rivierdijken, in drassig grasland en bij bronnen.

De plant heeft een lange geschiedenis in de Europese tuinbouw. Al in de vroege middeleeuwen werd hertsmunt op grote schaal in kloostertuinen en op keizerlijke landgoederen gekweekt, en de plant heeft sindsdien een vaste plek in de Europese kruidentuin behouden.

Geschiedenis

Munt in het algemeen was al in de klassieke oudheid een belangrijk en gewaardeerd kruid. De Romeinse natuurkundige Plinius beschreef hoe munt de geest verruimt en de eetlust bevordert. Munt werd in de oudheid gebruikt om baden te aromatiseren en als geurmiddel. De Romeinen verspreidden de verschillende muntsoorten over heel Europa, wat ook de oorsprong is van de Nederlandse naam munt, afgeleid van het Latijn.

In de vroege middeleeuwen vaardigde Karel de Grote rond het jaar 795 de Capitulare de villis uit, een verordening waarin hij voorschreef welke gewassen op alle keizerlijke landgoederen aangeplant moesten worden. Op deze lijst van 73 voedingsgewassen en geneeskruiden stond ook een muntsoort die in het Latijn “mentastrum” werd genoemd, een naam die door meerdere internationale botanische bronnen wordt geïdentificeerd als verwijzend naar Mentha longifolia. In diezelfde periode werd munt voor het eerst gebruikt als mondverfrisser, in een tijd waarin tandpasta nog niet bestond.

In de 9e eeuw werden muntsoorten op grote schaal in kloostertuinen gekweekt, vanwaar ze hun weg vonden naar de gewone boerentuinen in heel Europa. Hertsmunt behoort daarmee tot een van de langst gekweekte kruiden in de Europese tuingeschiedenis.

Inhoudsstoffen

Mentha longifolia bevat een rijke etherische olie waarvan de samenstelling sterk kan variëren afhankelijk van de groeiomgeving en het klimaat. De belangrijkste bestanddelen die in de soort als geheel zijn aangetoond, zijn pulegon, menthon, isomenthon, menthol, 1,8-cineol en piperitenon. Pulegon is doorgaans het meest kenmerkende bestanddeel en is verantwoordelijk voor een groot deel van de aromatische en biologische eigenschappen van de plant. Naast de etherische olie bevat de plant flavonoïden, fenolzuren en terpenen.

Een uitgebreid overzichtsartikel van Mahboubi (2014) in Iranian Journal of Basic Medical Sciences geeft een overzicht van de farmacologische eigenschappen van Mentha longifolia en zijn belangrijkste bestanddeel menthol.

Culinaire toepassingen

De smaak van hertsmunt is duidelijk pittiger en scherper dan die van de meeste gekweekte muntsoorten zoals witte munt. Dit maakt hertsmunt bijzonder geschikt voor stevigere gerechten waar een gewone munt te subtiel zou zijn.

Paling
Hertsmunt is van oudsher een klassiek kruid bij de bereiding van paling. De krachtige, frisse smaak van het blad past uitstekend bij de vette, rijke smaak van deze visbereiding.

Vleesgerechten
Het pittige aroma van hertsmunt combineert goed met stevige vleesgerechten. Fijngehakt blad door een marinade of saus geeft een frisse, kruidige tegenhanger aan rijkere vleessmaken.

Kruidenthee en limonade
Net als andere muntsoorten is hertsmunt geschikt voor kruidenthee en huisgemaakte limonade. Door de sterkere smaak is iets minder blad nodig dan bij een mildere muntsoort.

Salades en groenten
Fijngehakte blaadjes geven een frisse, kruidige noot aan vruchtensalades, snijbonen, wortelen en koolsoorten. Voeg het blad bij voorkeur pas aan het einde van de bereiding toe om het aroma optimaal te bewaren.

Drogen en invriezen
Het blad van hertsmunt laat zich goed drogen of invriezen, zodat u het hele jaar door van de oogst kunt genieten in uw favoriete gerechten.

Van oudsher gebruik

Munt in het algemeen, en daarmee ook hertsmunt, heeft een lange geschiedenis in de Europese volksgeneeskunde. Van oudsher werd munt gebruikt bij spijsverteringsklachten, een opgeblazen gevoel en een verminderde eetlust. In de middeleeuwse kloostertuin was munt een vast onderdeel van het kruidenassortiment en werd het kruid breed ingezet in de volksgeneeskunde van die tijd.

Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel en ritueel gebruik

Munt heeft in de Griekse mythologie een bijzondere oorsprongsverhaal. Volgens de overlevering was Minthe een waternimf op wie Hades verliefd werd. Uit jaloezie veranderde de godin Persephone, de vrouw van Hades, Minthe in een geurige plant die voor altijd met haar voeten vertrapt zou worden: de muntplant. Deze mythe verklaart de naam van het hele geslacht Mentha.

In de oudheid werd munt geassocieerd met gastvrijheid en welkom. De Farizeeën gebruikten munt samen met anijs en komijn destijds als waardevol ruilmiddel, wat aangeeft hoe hoog het kruid in aanzien stond. Voor specifiek ritueel of spiritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

Hertsmunt is een uitzonderlijk waardevolle plant voor de biodiversiteit. De lange, dichte bloeiaren bieden een betrouwbare nectarbron voor rosse metselbijen, aardhommels, maskerbijen en zweefvliegen. Verschillende nacht- en dagvlinders, waaronder het klein geaderd witje, bezoeken de bloemen voor nectar. Hertsmunt is bovendien waard- en drachtplant voor de Gepijlde micro-uil, een nachtvlindersoort die afhankelijk is van deze plant voor de voortplanting.

De aromatische oliën in het blad trekken nuttige insecten aan en dragen bij aan de ecologische dynamiek van ruige, open vegetaties zoals oevers en uiterwaarden, de natuurlijke leefomgeving van hertsmunt in Nederland.

Verzorgingstips

Standplaats
Hertsmunt houdt van een zonnige tot licht beschaduwde standplaats. In de volle zon is de groei het krachtigst en de geur het sterkst.

Bodem
Een vochtige tot natte, voedselrijke bodem heeft de voorkeur, bij voorkeur licht kalkrijk of stenig maar wel goed doorlatend. Hertsmunt verdraagt geen langdurige droogte. Geef in droge periodes ruim water.

In een pot
Net als andere muntsoorten breidt hertsmunt zich snel uit via ondergrondse wortelstokken. Plant de plant in een (grote) pot als u niet wilt dat hij zich vrijelijk in de border uitbreidt. Dit houdt de plant ook makkelijker beheersbaar.

Winterhardheid
Hertsmunt is uitstekend winterhard en heeft geen winterbescherming nodig. Het bovengrondse deel sterft in de winter af, maar de plant loopt rond maart of april betrouwbaar weer uit zodra het bovengronds weer warmer wordt.

Kweektips

Oogsten
Vanaf april kunt u de eerste blaadjes oogsten zodra de plant weer bovengronds verschijnt. Oogst regelmatig voor de beste, frisse smaak. Door regelmatig te oogsten blijft de plant ook compacter en voller.

Snoeien
Een stevige voorjaarsknip bevordert een frisse, gelijkmatige nieuwe groei. Snoei de oude, verhoute stengels in het vroege voorjaar terug tot net boven de grond.

Plantafstand
Plant hertsmunt op een onderlinge afstand van circa 33 centimeter, dat komt neer op 7 tot 9 planten per vierkante meter voor een mooi, vol resultaat.

Samenplanten

Hertsmunt combineert prachtig met andere inheemse kruiden en vaste planten die van een vochtige, voedselrijke bodem houden. Mooie combinaties zijn mogelijk met knikkend nagelkruid (Geum rivale) en echte guldenroede (Solidago virgaurea).

Hertsmunt past ook goed in een natuurlijke border, een vochtige rand van de moestuin of langs de waterkant van een vijver. Geef de plant voldoende ruimte of plant hem in een pot om woekering naar omliggende planten te voorkomen.