Roomse kamille – Chamaemelum nobile

Wat is roomse kamille?

Roomse kamille kopen, direct van de kwekerij: Chamaemelum nobile (L.) All. is een laagblijvende, groenblijvende vaste plant uit de composietenfamilie (Asteraceae) met fijne, varenachtige bladeren en sierlijke witte bloemen met een geel hart. De plant is al duizenden jaren bekend als medicinaal kruid, theekruid en als symbool van rust en vrede in de Europese en Middellandse Zee cultuur.

Roomse kamille wordt 10 tot 30 centimeter hoog en groeit kruipend en bodemdekkend. De stengels zijn licht liggend en vertakt, de bladeren zijn diep ingesneden, fijn geveerd en lichtgroen van kleur. Wrijf over een blaadje en de geur is onmiddellijk aanwezig: een heerlijk appelfris, kruidig aroma dat de zintuigen kalmeert en ontspant. Dit kenmerkende appelgeur is het makkelijkste manier om roomse kamille te herkennen.

Van juni tot september bloeit de plant met witte bloemen van 2 tot 2,5 centimeter breed. De bloemen openen bij zonsopkomst en sluiten zich in de avond. De bloeitijd per bloem is ongeveer een week. De plant blijft het hele jaar groen en is goed winterhard in Nederland. Ecologisch geteeld en onbespoten, direct van de kwekerij 🌿

De naam: Chamaemelum nobile (L.) All. en al zijn benamingen

De wetenschappelijke naam Chamaemelum nobile (L.) All. heeft een dubbele auteursnaam. De L. verwijst naar Carl Linnaeus die de plant in 1753 als eerste wetenschappelijk beschreef als Anthemis nobilis in zijn Species Plantarum, pagina 894. De All. verwijst naar de Italiaanse botanicus Carlo Allioni die de plant in 1785 herplaatste in het geslacht Chamaemelum in zijn Flora Pedemontana, pagina 185. De naam Anthemis nobilis is nog altijd het meest gebruikte synoniem en staat ook in de Europese Farmacopee.

De geslachtsnaam Chamaemelum is afgeleid van het Griekse chamai (op de grond, laag) en melon (appel). De naam betekent letterlijk “aardappel” of “grondappel” en verwijst naar de appelfrisfruitgeur van de bloemen. De soortnaam nobile betekent “edel” in het Latijn. Dit verwijst naar de hoge medicinale reputatie van de plant: roomse kamille gold als edelere, hogere kwaliteit dan de gewone kamille. De Spanjaarden noemden de plant manzanilla, wat ook “kleine appel” betekent. De gelijknamige droge sherry krijgt zijn naam van deze plant omdat de wijn een vergelijkbare appelfrisse geur heeft.

In Nederland en België: roomse kamille, Roomse kamille, edele kamille, tuinkamille. In het Engels: Roman chamomile, English chamomile, garden chamomile, ground apple, low chamomile, mother’s daisy, whig plant. In het Duits: Römische Kamille, Edel-Kamille, Gartenkamille, Römische Hundskamille. In het Frans: camomille romaine, camomille noble, anthémis noble. In het Spaans: manzanilla romana, manzanilla noble. In het Italiaans: camomilla romana, camomilla nobile. In het Portugees: camomila-romana. In het Zweeds: romersk kamomill. In het Pools: rumianek szlachetny. In het Tsjechisch: heřmánek vznešený. In het Russisch: ромашка римская (romashka rimskaya). In het Japans: ローマンカモミール (Rōman kamomīru).

Officiële documentatie

Chamaemelum nobile (L.) All. is als geaccepteerde soort opgenomen in Plants of the World Online (POWO/Kew), de International Plant Names Index (IPNI), het World Flora Online (WFO) en de GBIF-database. De plant staat ook vermeld in de Europese Farmacopee onder de naam Chamomillae romanae flos als officieel erkend geneeskruid.

De EMA heeft via haar HMPC-commissie een officieel monograph gepubliceerd voor Chamaemelum nobile flos, waarin het traditionele gebruik erkend wordt bij lichte spijsverteringsklachten en bij lichte angst- en slaapproblemen. Dit maakt roomse kamille tot een van de officieel erkende traditionele geneeskruiden van Europa.

Roomse kamille versus echte kamille

Roomse kamille wordt vaak verward met echte kamille (Matricaria chamomilla), maar het zijn twee verschillende planten. Beide hebben witte bloemen met een geel hart en een vergelijkbare geur maar er zijn duidelijke verschillen. Roomse kamille is een vaste plant die jaar na jaar terugkomt, echte kamille is eenjarig. Roomse kamille groeit kruipend en laag, echte kamille groeit rechtop tot 60 centimeter. De bloemenbodem van roomse kamille is gevuld, die van echte kamille is hol van binnen. Beide planten worden gebruikt voor kamillethee maar de smaak en samenstelling van de etherische olie verschilt.

Herkomst en verspreiding

Chamaemelum nobile is inheems in West-Europa en de Azoren, en groeit ook in Noordwest-Afrika. De plant groeit van nature op droge, zandige en grazig open plekken, in heide en op kalkrijke bodem langs de kust van West-Europa. In zijn inheemse gebied is de plant het meest wijdverspreid in Groot-Brittannië, Ierland, Portugal, Spanje en Noord-Afrika.

Via kloostertuinen en kruidentuinen verspreidde de plant zich in de middeleeuwen over heel Europa. In Nederland is de plant niet inheems maar al eeuwenlang ingevoerd en gekweekt. De Europese teelt voor de parfum- en cosmetica-industrie vindt tegenwoordig vooral plaats in Engeland, België, Frankrijk en Hongarije.

Geschiedenis

Roomse kamille heeft een van de langste gebruiksgeschiedenissen van alle Europese medicinale planten. Al in het oude Egypte en in het klassieke Griekenland was kamille bekend en gewaardeerd. De Egyptenaren aanbaden kamille als een heilige plant die was gewijd aan de zonnegod Ra, vanwege de goudgele bloemen die schitterden als de zon. Dioscorides beschreef in de eerste eeuw na Christus meerdere soorten kamille voor medicinaal gebruik.

Roomse kamille was één van de negen heilige kruiden in de vroegmiddeleeuwse Saksische cultuur, zoals beschreven in de Angelsaksische Nine Herbs Charm. In Engeland werd de plant in de 16e eeuw op grote schaal geteeld in tuinen. De Elizabethaanse tuiniers waren dol op de plant vanwege zijn geur en zijn gebruik als bodembedekker in tuinpaden. Francis Bacon beschreef in zijn Essays uit 1625 hoe kamille gebruikt werd als duftend wandelpad: hoe meer men erover loopt, hoe sterker de geur.

Een bijzonder historisch weetje: de Italiaanse botanicus Joachim Camerarius was de eerste die de plant in 1598 wetenschappelijk beschreef en noemde in Rome. Dit verklaart de naam “Roomse kamille”: de plant werd voor het eerst in Rome wetenschappelijk gedocumenteerd en werd daarmee verbonden aan de stad.

Inhoudsstoffen

De bloemen van Chamaemelum nobile bevatten tot 2,4 procent etherische olie. Deze olie heeft een andere samenstelling dan de etherische olie van echte kamille. De belangrijkste bestanddelen zijn isobutyl-angelaat, isoamyl-angelaat en andere angelaat-esters die verantwoordelijk zijn voor de kenmerkende appelfrisfruitgeur. Verder bevat de olie bisibolol, azuleen in kleine hoeveelheden en diverse monoterpenen en sesquiterpenen.

Naast de etherische olie bevatten de bloemen flavonoïden zoals apigenine, luteoline en quercimerytrine, coumarinen, looistoffen en bittere sesquiterpeenlactonen. De flavonoïden en bittere stoffen zijn verantwoordelijk voor de krampstillende werking op de spijsvertering. De coumarinen dragen bij aan de ontspannende werking.

Een uitgebreid overzichtsartikel van Sah et al. (2022) in Pharmaceuticals geeft een volledig overzicht van de therapeutische toepassingen, chemische bestanddelen en farmacologische activiteiten van kamille inclusief Chamaemelum nobile.

Culinaire toepassingen

Roomse kamille is primair een theekruid en medicinale plant maar heeft ook culinaire toepassingen. De bloemen en jonge bladeren zijn eetbaar en hebben een appelfrisfruitige smaak. Voeg de bloemen toe aan het einde van de bereiding om het aroma te bewaren.

Kruidenthee
Kamillethee van roomse kamille is één van de meest gewaardeerde en meest gedronken kruidentheeën ter wereld. Meer dan één miljoen koppen kamillethee worden dagelijks wereldwijd gezet. Zet de thee door een handjevol verse of gedroogde bloemen tien minuten te laten trekken in heet water. De smaak is mild, licht zoet en appelachtig. De thee werkt van oudsher ontspannend en kalmerend.

Garnering en desserts
De sierlijke witte bloemen met geel hart zijn eetbaar en een prachtige garnering bij desserts, salades en zomerse gerechten. De bloemen geven een subtiele appelfrisse smaak aan yoghurt, kwark en fruit.

Aromatherapie en badwater
Al in de Romeinse tijd voegden de Romeinen kamille toe aan hun badwater voor ontspanning en huidverzorging. Een handvol verse bloemen in een bad of voetbad geeft een heerlijk aromatische en ontspannende werking.

Cosmetica
Kamille-extract is een veelgebruikt ingrediënt in cosmetische producten voor de huid zoals shampoo, gezichtscrème en oogcrème. De plant heeft van oudsher een verzachtende werking op de huid.

Van oudsher gebruik

Roomse kamille heeft een goed gedocumenteerde volksmedische geschiedenis van meer dan tweeduizend jaar in Europa en het Middellandse Zeegebied. Van oudsher werd de plant gebruikt bij lichte spijsverteringsklachten zoals een opgeblazen gevoel, misselijkheid en gebrek aan eetlust. De plant werd ook van oudsher gebruikt bij spanning en slaapproblemen en uitwendig bij lichte huidirritaties en oogklachten.

De EMA heeft via haar HMPC-commissie het traditionele gebruik van Chamaemelum nobile erkend bij lichte spijsverteringsklachten en bij lichte angst- en slaapproblemen. De plant staat in de Europese Farmacopee en is daarmee één van de officieel erkende traditionele geneeskruiden van Europa. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel en ritueel gebruik

Roomse kamille heeft in de Europese volksoverlevering en spirituele tradities een rijke en goed gedocumenteerde geschiedenis. In het oude Egypte was kamille gewijd aan de zonnegod Ra en gold het als een heilige plant die het lichaam en de geest reinigde. In de Angelsaksische Nine Herbs Charm was kamille één van de negen heilige kruiden die bescherming boden tegen ziekte en kwade krachten.

In de middeleeuwse Europese volksoverlevering stond kamille bekend als een beschermend kruid dat werd gewassen over drempelstenen en in badwater gedaan om het huis en de bewoners te beschermen. De Romeinen gebruikten kamille om moed te stimuleren voor de strijd. In de moderne kruidenmagie staat roomse kamille bekend als een kruid van vrede, rust, slaap en zuivering. De plant wordt gebruikt in ontspannings- en slaapkussens, bij meditatie en bij reinigingsrituelen. Voor specifiek ritueel of spiritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

Roomse kamille is een waardevolle plant voor bestuivers. De bloemen zijn open en goed toegankelijk waardoor ze worden bezocht door een groot aantal insectensoorten. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat 72 wilde bijensoorten de plant bezoeken waarvan 12 als gespecialiseerd op kamille gelden. Daarbij gaat het vooral om smalbijen en zandbijen.

De bloemen openen bij zonsopkomst en sluiten in de avond waardoor ze het meest toegankelijk zijn tijdens de drukste vliegtijden van bestuivers. De lange bloeiperiode van juni tot september maakt roomse kamille tot een betrouwbare nectarbron gedurende een groot deel van het zomerseizoen. De lage groeiwijze en de dichte mat van bladeren biedt ook schuilmogelijkheden voor kleine bodemdieren.

Verzorgingstips

Standplaats
Roomse kamille groeit het beste op een volle zonnige tot halfbeschaduwde standplaats. In de volle zon is de bloei het rijkst en het aroma het sterkst. In halfschaduw groeit de plant ook maar bloeit iets minder uitbundig.

Bodem
Een goed doorlatende, neutrale tot kalkrijke en niet te voedselrijke bodem heeft de voorkeur. Op te voedselrijke grond groeit de plant weelderig maar bloeit minder. Roomse kamille verdraagt geen langdurig natte grond, zeker niet in de winter. Natte voeten in de winter zijn de grootste bedreiging voor de plant. Meng bij zware kleigrond zand of grind door de bodem voor betere doorlatendheid.

Winterhardheid
Roomse kamille is goed winterhard en verdraagt temperaturen tot circa -20°C. De plant blijft het hele jaar groen. In natte Nederlandse winters kan de plant uitvallen door te veel vocht. Een beschutte, goed doorlatende standplaats voorkomt dit. In een pot de plant bij extreem natte winters naar een beschutte plek brengen.

Water
Roomse kamille is droogtetolerant eenmaal aangeslagen en heeft weinig water nodig. Geef spaarzaam water en laat de bodem goed drogen tussen de gietbeurten. Te veel water is gevaarlijker dan te weinig.

Kweektips

Snoeien
Knip de plant na de bloei flink terug voor een compacte, vitale groei en om uitdunning van het midden te voorkomen. Een jaarlijkse snoei in het vroege voorjaar houdt de plant fris en stimuleert nieuwe aromatische groei. Snoei niet bij strenge vorst.

Oogsten
Oogst de bloemen voor culinair of medicinaal gebruik net voor of tijdens de volle bloei wanneer de etherische oliën op hun piek zijn. Oogst bij voorkeur in de ochtend na het opdrogen van de dauw. Pluk de bloemen met de hand of met een oogstborstel.

Als bodembedekker
Roomse kamille is uitstekend als bodembedekker op zonnige, droge plekken. Plant de planten op 20 tot 30 centimeter afstand voor een dicht tapijt. De plant verdraagt lichte betreding. Langs paden of tussen staptegels geeft de plant bij elke stap een heerlijke appelfrisse geur af.

Als grasalternatief
Roomse kamille kan worden gebruikt als alternatief voor gras op kleine, zonnige vlakten. Een kamilleveld vraagt minder onderhoud dan gras, hoeft minder gemaaid te worden en ruikt heerlijk. Wel is het minder bestand tegen intensief gebruik dan gewoon gras.

Samenplanten

Roomse kamille combineert prachtig met andere droogteminnende mediterrane en inheemse kruiden. De witte bloemen vormen een mooi kleurcontrast met de paarsblauwe bloemen van lavendel (Lavandula angustifolia) en de goudgele bloemen van echte guldenroede (Solidago virgaurea).

Als lage randplant combineert roomse kamille ook goed met echte tijm (Thymus vulgaris) en paarse salie (Salvia officinalis ‘Purpurascens’) voor een volledig mediterrane kruidentuin. Combineer roomse kamille niet met vochtminnende planten zoals valeriaan of grote kattenstaart die heel andere groeiomstandigheden nodig hebben.