Sint-janskruid – Hypericum perforatum

Wat is sint-janskruid?

Sint-janskruid kopen, plant direct van de kwekerij. Hypericum perforatum L. is een inheemse meerjarige vaste plant uit de hertshooifamilie (Hypericaceae) met stevige, tweekantige stengels van 20 tot 90 cm hoog en stralend goudgele bloemen met opvallende gele meeldraden die bloeien van juni tot september. De bladeren zijn klein, eirond tot elliptisch en bevatten honderden kleine doorzichtige oliekliertjes die eruitzien als gaatjes wanneer u een blaadje tegen het licht houdt. Dit bijzondere kenmerk is zo typerend dat het direct is verwerkt in de wetenschappelijke naam: perforatum betekent geperforeerd in het Latijn. Wrijft u de goudgele bloemen tussen uw vingers, dan kleuren ze onmiddellijk diepbloedrood door de aanwezigheid van hypericine, de belangrijkste werkzame stof van de plant.

Naam en documentatie

De wetenschappelijke naam Hypericum perforatum werd vastgelegd door Carl Linnaeus in 1753 in zijn Species Plantarum. De L. achter de naam verwijst naar Linnaeus als eerste officiële beschrijver. De geslachtsnaam Hypericum is afgeleid van het Grieks: hyper betekent boven en eikon betekent afbeelding of ikon, een verwijzing naar de vroegere gewoonte om de plant boven religieuze afbeeldingen te hangen ter bescherming. Een andere verklaring is dat men door de doorzichtige oliekliertjes heen een afbeelding leek te kunnen zien. De soortnaam perforatum verwijst naar de ogenschijnlijk geperforeerde bladeren. De naam sint-janskruid verwijst naar de bloeitijd die begint rond de feestdag van Sint Johannes de Doper op 24 juni, de zomerzonnewende. In het Engels: St. John’s wort. In het Duits: Johanniskraut. In het Frans: Millepertuis perforé. In het Italiaans: Erba di San Giovanni. In het Spaans: Hierba de San Juan.

Het verhaal achter de naam

Sint-janskruid bloeit precies rond 24 juni, de feestdag van Sint Johannes de Doper. De middeleeuwse kerk gaf de plant een diepe symbolische betekenis: het bloedkleurige sap van de bloemen zou het bloed zijn van Sint-Jan, dat een helende werking had. Maar de symboliek gaat nog verder terug. Voor het christendom werd de rode vloeistof beschouwd als het bloed van Baldur, de Germaanse god van de natuur, de zomer en het licht. In nog oudere tradities stond de plant centraal bij de vieringen van de zomerzonnewende, het moment waarop de zon haar hoogste punt bereikt en haar kracht op het hoogtepunt staat. Niet toevallig is 24 juni, drie dagen na de zomerzonnewende, het moment waarop de plant traditioneel werd geoogst: dan zouden de werkzame stoffen op hun piek zijn.

Een uniek herkenningsteken

Sint-janskruid is de enige plant waarbij u het volgende kunt doen: pluk een groen blaadje en houd het tegen het licht. Ziet u honderden kleine doorzichtige stipjes, als gaatjes geprikt door een naald? Dan heeft u de echte Hypericum perforatum in handen. In werkelijkheid zijn het geen gaatjes maar oliekliertjes gevuld met etherische oliën. Daarnaast hebben de bloemblaadjes aan de rand donkere stipjes, de hypericinerijke kliertjes. Wrijft u de goudgele bloemen fijn, dan kleuren ze onmiddellijk diepbloedrood. Dit spectaculaire verschijnsel is direct zichtbaar en maakt sint-janskruid een van de meest herkenbare wilde planten van Europa. Er zijn meerdere Hypericum-soorten die op sint-janskruid lijken, maar dit herkenningsteken van de doorzichtige bladstipjes is uniek voor Hypericum perforatum.

Medicinaal gebruik

Sint-janskruid heeft een van de langste en best gedocumenteerde medicinale geschiedenissen van alle Europese planten. Al meer dan tweeduizend jaar wordt de plant gebruikt als geneeskruid. Een preparaat op basis van sint-janskruid is in Nederland geregistreerd als geneesmiddel bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG). Voor informatie over het medicinale gebruik van sint-janskruid verwijzen wij u nadrukkelijk naar een erkend herborist, arts of apotheker. Gebruik sint-janskruid nooit op eigen initiatief als medicijn zonder professioneel advies.

Sint-janskruid als tuinplant

Naast zijn medicinale reputatie is sint-janskruid ook een prachtige tuinplant. De stralend goudgele bloemen bloeien van juni tot september en geven een zonnige sfeer aan elke border of kruidentuin. De plant is uitstekend droogtetolerant, groeit op vrijwel elke goed doorlatende bodem in de volle zon en is inheems in Nederland. De bloemen zijn bijzonder aantrekkelijk voor bijen, zweefvliegen en andere bestuivers. Na de bloei vormen zich decoratieve zaaddozen. Bovendien kan sint-janskruid worden gebruikt als verfplant: afhankelijk van het gebruikte plantendeel geeft het een oranjegele tot citroengele kleurstof.

Spiritueel gebruik

Geen plant heeft in de Europese folklore een rijkere spirituele traditie dan sint-janskruid. De plant stond bekend als fuga daemonum, de duivelsverjager, en werd boven deuren en ramen van huizen en stallen gehangen om onweer, hekserij en boze geesten af te weren. Op de dag van Sint-Jan werden kerken versierd met de bloemen en kruidenwissen van sint-janskruid. De plant was centraal bij de zonnewendevieringen en de bijbehorende vreugdevuren. Het bloedkleurige sap werd beschouwd als heilig en beschermend. Tot in de 19e eeuw werd Sint-Jansolie, een olie gemaakt van de bloemen, verkocht als wondhelend middel. Voor specifiek spiritueel of ritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

Sint-janskruid is een waardevolle plant voor de biodiversiteit. De goudgele bloemen zijn bijzonder rijk aan stuifmeel en trekken massaal wilde bijen aan, waaronder grasbijen, metselbijen en zandbijen, maar ook zweefvliegen en vlinders. De plant is een belangrijke nectarbron in de zomer. De zaden zijn geliefd bij diverse vogels. Sint-janskruid draagt als inheemse plant bij aan het herstel van de biodiversiteit in uw tuin.

Verzorgingstips

Water: Sint-janskruid is droogtetolerant eenmaal aangeslagen. Geef in het eerste seizoen regelmatig water. Daarna heeft de plant weinig water nodig en verdraagt langdurige droogte goed.

Bodem: Een goed doorlatende, droge tot matig vochtige en niet te voedselrijke bodem heeft de voorkeur. Op te voedselrijke grond groeit de plant weelderig maar bloeit minder rijk.

Bemesting: Sint-janskruid heeft nauwelijks bemesting nodig. Op voedselarme schrale grond gedijt de plant zelfs het best.

Kweektips

Standplaats: Sint-janskruid heeft volle zon nodig voor de rijkste bloei en de hoogste concentratie werkzame stoffen. In halfschaduw groeit de plant ook maar bloeit minder uitbundig.

Uitzaaien: Sint-janskruid zaait zich gemakkelijk uit op gunstige open en zonnige plekken. Verwijder uitgebloeide bloemtoppen tijdig als u ongewenste uitzaaiing wilt voorkomen.

Winter: Sint-janskruid is uitstekend winterhard tot -35°C. Het bovengrondse deel sterft grotendeels af maar de plant loopt elk voorjaar betrouwbaar weer uit. Laat de stengels staan tot het voorjaar voor structuur in de tuin.

Samenplanten

Sint-janskruid combineert prachtig met andere inheemse kruiden en vaste planten zoals duizendblad (Achillea millefolium) en grote kattenstaart (Lythrum salicaria), beide verkrijgbaar bij Kruidenkweker.nl. De goudgele bloemen geven een zonnige, warme sfeer die mooi contrasteert met de paarsrode bloemen van grote kattenstaart en de witte bloemschermen van duizendblad.