Flamingo uiensoepboom – Toona sinensis ‘Flamingo’

Wat is de Flamingo uiensoepboom?

Flamingo uiensoepboom kopen, direct van de kwekerij: Toona sinensis ‘Flamingo’ is een bijzondere bladverliezende boom uit de mahoniefamilie (Meliaceae) met een uniek kleurenspektakel door het seizoen heen. Elk voorjaar ontvouwt de Flamingo een explosie van felroze tot zalmroze geveerde bladeren die langzaam verkleuren via crèmegeel naar frisgroen in de zomer en warm goudgeel in de herfst. De jonge scheuten en bladeren zijn eetbaar en hebben een unieke bloemige smaak met een uien- en knoflookachtig karakter.

De boom groeit uit tot 10 tot 15 meter hoog maar laat zich uitstekend snoeien en klein houden als struik of knotboom. De grijsbruine schors bladert schilderachtig af op oudere exemplaren. De cultivar ‘Flamingo’ onderscheidt zich van de gewone uiensoepboom (Toona sinensis) door zijn spectaculaire roze bladkleur bij uitloop, een eigenschap die de gewone soort niet heeft. Het is dit kleurenspektakel dat de cultivar zijn naam gaf: de roze kleur bij uitloop doet denken aan de flamingo. Ecologisch geteeld en onbespoten, direct van de kwekerij 🌿

De naam: Toona sinensis ‘Flamingo’ en al zijn benamingen

De geslachtsnaam Toona is afgeleid van het Hindi woord “tun” of “toon”, de traditionele naam voor verwante rode cederbomen in Zuid-Azië. In het Sanskriet luidt de naam tuni of tunna. De soortnaam sinensis is botanisch Latijn en betekent “van China”, een verwijzing naar het inheemse verspreidingsgebied van de soort. De cultivarnaam ‘Flamingo’ verwijst direct naar de roze kleur van het uitlopende blad, dat aan de kleur van flamingo’s doet denken. De Chinese volksnaam voor de soort, xiangchun (香椿), betekent letterlijk “geurende lenteboom” en verwijst naar het aromatische karakter van de jonge scheuten in het voorjaar.

In het Nederlands: Flamingo uiensoepboom, rozebladige Chinese uiensoepboom, Chinese mahonieboom ‘Flamingo’, Chinese toonboom ‘Flamingo’, Franse uiensoepboom, maggiboom. In het Engels: Flamingo Chinese toon, Chinese mahogany, Chinese cedar, red toon, beef and onion plant. In het Duits: Chinesischer Surenbaum ‘Flamingo’, Chinesischer Zedernbaum. In het Frans: cèdre de Chine, acajou de Chine. In het Chinees: 香椿 (xiāngchūn), wat “geurende lenteboom” betekent. In het Koreaans: 참죽 (chamjuk). In het Hindi: डारलू (daraloe). In het Maleis: suren. In het Vietnamees: hương xuân.

Officiële documentatie

De soort Toona sinensis werd voor het eerst wetenschappelijk beschreven als Cedrela sinensis door de Frans-Zwitserse botanicus Adrien-Henri de Jussieu in 1830. De huidige naam Toona sinensis (A.Juss.) M.Roem. werd gepubliceerd door de Zwitserse botanicus Max Joseph Roemer in 1846. De naam is bevestigd als geaccepteerde naam via POWO/Kew Gardens, GBIF, IPNI, World Flora Online en Flora of China. De cultivar ‘Flamingo’ ontstond rond 1930 in Australië en werd geselecteerd vanwege zijn spectaculaire roze bladkleur bij uitloop.

Herkomst en verspreiding

De soort Toona sinensis is inheems in Oost- en Zuidoost-Azië. Het verspreidingsgebied loopt van Noord-Korea door grote delen van Oost-, Centraal- en Zuidwest-China, Nepal, Noordoost-India, Myanmar, Thailand en zelfs Maleisië en West-Indonesië. De boom groeit van nature in gemengde loofbossen op berghellingen en in valleien op voedselrijke, goed doorlatende bodems op hoogten van 300 tot 2.000 meter boven zeeniveau.

De cultivar ‘Flamingo’ ontstond rond 1930 in Australië en is sindsdien wijd verspreid in Australië, Nieuw-Zeeland en Europa. In Europa werd de soort Toona sinensis voor het eerst geïntroduceerd in de tweede helft van de 19e eeuw. De Flamingo is unieke met zijn roze bladkleur.

Geschiedenis

De soort Toona sinensis heeft een kweekgeschiedenis van meer dan tweeduizend jaar in China. Al in vroege Chinese farmacologische werken werd de boom beschreven vanwege zijn voedende en medicinale eigenschappen. In de Chinese cultuur is de toonboom diep symbolisch: in de Chinese literatuur en poëzie staat de volwassen toonboom voor de vader en de daglelies voor de moeder. Toonbomen werden van oudsher in de voortuin geplant als symbool voor de vaderfiguur.

De eerste Europeaan die de soort beschreef was de Franse jezuïetenmissionaris Pierre Nicolas Le Chéron d’Incarville, die rond 1740 naar China werd gestuurd en de boom “frêne odorant” (geurende es) noemde. Hij stuurde exemplaren naar het Jardin du Roi in Parijs. De officiële botanische beschrijving volgde in 1830. De cultivar ‘Flamingo’ werd rond 1930 in Australië geselecteerd vanwege zijn unieke roze bladkleur en onderscheidt zich daarmee visueel volledig van de gewone soort.

Een bijzonder historisch weetje: in China is de xiangchun zo geliefd dat er een gezegde bestaat dat de jonge scheuten in de lente beter smaken dan varkensvlees. Dit geeft aan hoe hoog de jonge scheuten worden aangeslagen als seizoensdelicatesse. In Parijs staat de Flamingo als siercultivar geplant in openbare parken vanwege zijn spectaculaire seizoenskleur.

Inhoudsstoffen

De jonge bladeren en scheuten van Toona sinensis bevatten een rijke samenstelling van bioactieve stoffen. De belangrijkste zijn flavonoïden zoals quercetine, kaempferol, quercitrine en rutine, fenolzuren zoals galluszuur en methylgallaat, terpenen, polyfenolen, alkaloïden en tanninen. De vluchtige organozwavelverbindingen zijn verantwoordelijk voor de kenmerkende uiensoepsmaak van de scheuten. De scheuten zijn ook rijk aan vitamine B en C, kalium, calcium en magnesium.

De inhoudsstoffen hierboven gelden voor Toona sinensis als soort en daarmee ook voor de cultivar ‘Flamingo’. In China worden planten met roze en rode jonge bladeren, zoals de Flamingo, als smakelijker beschouwd dan exemplaren met groene jonge bladeren, wat verband houdt met de hogere concentratie bioactieve verbindingen in het jonge rode bladweefsel.

Een uitgebreid overzichtsartikel van Zhao et al. (2024) in Molecules geeft een volledig overzicht van de traditionele toepassingen, chemische bestanddelen en farmacologische eigenschappen van Toona sinensis.

Culinaire toepassingen

De Flamingo uiensoepboom is zowel een siergewas als een productieve voedselboom. De culinaire toepassingen hieronder gelden voor Toona sinensis als soort en daarmee volledig voor de cultivar ‘Flamingo’. De jonge scheuten en bladeren zijn eetbaar en hebben een unieke, bloemige smaak met een uien- en knoflookachtig karakter. De scheuten zijn slechts enkele weken per jaar beschikbaar wanneer ze uitlopen in het vroege voorjaar. Oogst de scheuten als ze net uitgelopen zijn voor de fijnste smaak en het meest uitgesproken aroma.

Roerbakken met ei
De klassieke Chinese bereiding is het roerbakken van de jonge scheuten met ei. Voeg de jonge blaadjes en steeltjes in kleine stukjes gesneden toe aan een omelet of roerei voor een bijzonder aromatisch lentegerecht.

Rauw in salades
De allerjonge, malse scheuten zijn rauw te verwerken in salades voor een frisse, licht uienachtige smaak. Oogst ze als ze net uitlopen voor de fijnste smaak.

Soepen en bouillons
De scheuten geven een rijke, volle smaak aan soepen en bouillons. De smaak die doet denken aan uiensoep maakt de Flamingo bijzonder geschikt als smaakmaker in hartige gerechten.

Toona-pasta
In China en Maleisië worden de jonge scheuten verwerkt tot een gefermenteerde pasta die als condiment wordt geserveerd bij rijstepap of als smaakmaker bij eenvoudige maaltijden.

Inleggen in zout
De scheuten zijn in te leggen in zout om buiten het seizoen te kunnen bewaren. Gezouten xiangchun is een geliefd bewaarmiddel in de Chinese keuken.

Bijzonder gebruik

Als wierook
De gesnoeid takken van de Flamingo verspreiden bij verbranding een aromatische, harsachtige geur en kunnen worden gebruikt als wierook of als aromatisch aanmaakhout. In Chinese tempels werd het hout van oudsher verbrand vanwege de aangename geur.

Timmerhout
Het hout van Toona sinensis is waardevol timmerhout met een mahonie-achtige kwaliteit. In China wordt het gebruikt voor meubels, muziekinstrumenten en theekisten.

Van oudsher gebruik

De soort Toona sinensis, waarvan de Flamingo een cultivar is, is van oudsher gebruikt in de traditionele Chinese geneeskunde (TCG). Dit van oudsher gebruik geldt voor Toona sinensis als soort en daarmee ook voor de cultivar ‘Flamingo’. Alle delen van de boom, waaronder bladeren, zaden, schors, knoppen en vruchtwanden, zijn van oudsher in de volksgeneeskunde gebruikt. De traditionele Chinese geneeskunde beschouwt de boom als een plant met koelende en ontgiftende eigenschappen. Van oudsher werd een aftreksel van schors en bladeren in de volksgeneeskunde gebruikt bij spijsverteringsklachten en huidaandoeningen. De boom staat officieel vermeld in de Chinese Farmacopee. Voor specifiek medicinaal gebruik verwijzen wij u altijd naar een erkend herborist of arts.

Spiritueel en ritueel gebruik

In de Chinese cultuur heeft de toonboom een bijzondere spirituele en symbolische betekenis. Dit spirituele gebruik geldt voor Toona sinensis als soort en daarmee ook voor de cultivar ‘Flamingo’. In de Chinese literatuur en poëzie staat de volwassen toonboom voor de vader en voor kracht en bescherming. Toonbomen werden van oudsher in de voortuin geplant als symbool voor de vaderfiguur in de familie. In de Chinese poëzie staat het beeld van een oude toonboom gelijk aan het oproepen van de herinnering aan de vader.

Het hout van de boom wordt van oudsher verbrand als wierook in Chinese tempels vanwege de aangename harsachtige geur. De geur wordt beschouwd als reinigend en kalmerend voor de geest. Voor specifiek ritueel of spiritueel gebruik verwijzen wij u naar een erkend herborist of aromatherapeut.

Ecologische waarde

De Flamingo uiensoepboom is een waardevolle boom voor de ecologische tuin en het voedselbos. De hangende witte bloempluimen die in warme zomers in juni en juli verschijnen trekken bijen, hommels en andere bestuivers aan. De Flamingo heeft een open, halfschaduwgevende kroon die ruimte laat voor onderbegroeiing. Als bladverliezende boom laat hij in de winter licht door zodat ondergroei kan gedijen.

De gevallen bladeren zijn rijk aan voedingsstoffen en dragen bij aan een vruchtbare bodemlaag. De Flamingo is bij uitstek geschikt als structuurelement in de bovenste boomlaag van een voedselbos, vanwege zijn eetbare scheuten, zijn bijzondere sierwaarde door het seizoen heen en zijn ecologische functie als bestuiversplant.

Verzorgingstips

Standplaats
Volle zon tot halfschaduw, bij voorkeur windbeschut. In de volle zon is de roze bladkleur van de Flamingo bij uitloop het meest intens en spectaculair. Een beschutte plek heeft de voorkeur want de boom verdraagt wind slechts matig.

Bodem
Vruchtbare, goed doorlatende grond heeft de voorkeur. De Flamingo gedijt op leem, lichte klei, zand en zavel. Voeg bij het planten wat compost toe voor een optimale start. Een neutrale tot licht zure pH heeft de voorkeur maar de boom verdraagt ook basische gronden.

Water
Houd de Flamingo goed vochtig tijdens de aanslag, met name het eerste seizoen. Eenmaal gevestigd heeft de boom een gemiddelde waterbehoefte en is hij redelijk droogtebestendig.

Winterhardheid
Goed winterhard tot circa -20°C in volledig dormante toestand. Het jonge roze uitlopende blad van de Flamingo in het vroege voorjaar is gevoeliger voor late nachtvorst dan de gewone soort. Plant op een beschutte plek en geef jonge planten de eerste winters extra bescherming bij strenge vorst.

Kweektips

Snoeien
De Flamingo laat zich uitstekend snoeien en klein houden. Snoei na de eerste oogst van de jonge scheuten terug voor een tweede uitloop met verse eetbare scheuten. Als u de boom als knotboom of struik wilt houden, knot hem dan jaarlijks in het vroege voorjaar voor het uitlopen.

Oogsten
Oogst de jonge scheuten als ze net uitgelopen zijn in het vroege voorjaar. Dit is het moment waarop de smaak het meest verfijnd is en de roze kleur het meest intens. De scheuten zijn oogstbaar zodra ze 10 tot 20 centimeter lang zijn.

Bemesting
Geef elk voorjaar een gift organische mest of compost voor een optimale groei en de rijkste oogst van jonge scheuten.

Tweede uitloop
Door de boom na de eerste oogst flink terug te snoeien stimuleert u een tweede uitloop van roze scheuten. Dit geeft zowel een nieuwe oogst van eetbare scheuten als een tweede moment van roze sierwaarde in het seizoen.

Samenplanten

De Flamingo uiensoepboom is bij uitstek geschikt als bovenste boomlaag in een voedselbos of eetbare tuin. Zijn halfopen kroon laat voldoende licht door voor onderbegroeiing. Combineer hem met daslook (Allium ursinum) als voorjaarsgroente onder de boom, want daslook gedijt uitstekend in de halfschaduw en loopt net als de Flamingo vroeg in het voorjaar uit. Ook Chinese bieslook (Allium tuberosum) is een mooie combinatie onder de Flamingo, beide ook verkrijgbaar bij ons.

Geef de Flamingo voldoende ruimte want hij groeit fors uit. In een kleinere tuin houdt u hem eenvoudig klein door jaarlijks te knotten.